Books I read in Summer: Part- 1

હું ઉનાળામાં નોવેલનું લખવાનું કામ ઓછું રાખું છું. પણ વાંચન ખુબ વધારી દઉં છું. લખવા માટે ચોમાસાનો ગરજતો વરસાદ અને શિયાળાની ઠંડી-એકાંત રાત બેસ્ટ સમય છે. હા..આ બંને મનગમતી સિઝનમાં શું લખવું એનું મટીરીયલ હું ઉનાળામાં નક્કી કરી લઉં છું. આ ચાર મહિના હું ગાંડાની જેમ વાંચતો હોઉં છું. આખો દિવસ બીજી જ સર્જેલી દુનિયામાં ટહેલતા રહીને એટલીસ્ટ આ ગરમીના ભયંકર દિવસો પસાર થઇ જાય છે. મોજમાં! વિચાર્યું આ સિઝનમાં વાંચકો સાથે મેં વાંચેલી બુક્સ શેર કરતો રહું. તો આ રહી છેલ્લા વીકમાં વાંચેલી બુક્સ:
૧) Animal Farm: માનવજાતને એક ભયંકર સત્ય સમજાવતી… All animals are equal, but some animals are more equal than others. માત્ર એકવાક્યમાં ભૂંડને માણસ અને માણસને ભૂંડ બનાવી દેતી જબરદસ્ત નવલકથા. Must Read.

૨) Eat,Pray, Love: One of my favorite female writer Elizabeth Gilbert ની માસ્ટર પીસ. ખાસતો આ મેમોઈરમાં લખાયેલા નાજુક સત્યો અને એક લેખિકાની પોતાની જ લાઈફને ખુબ જ ધીમીધારે બદલાવાની કલાને સલામ. આ નોવેલ વાંચીને જ તમને કોઈને મેં ગોવાનો અનુભવ શેર કર્યો નથી. હૃદયમાં માત્ર મૂકી રાખ્યો છે.

૩) Hind Swarajya: મારા દોસ્ત એવા Avval Amdavadi એ મને ‘વિશ્વમાનવ’ ના લોંચ સમયે આ બુક ગીફ્ટ કરી. માત્ર ત્રણ શબ્દો છે ગાંધીના આ સચોટ દસ્તાવેજ માટે: અદભુત…અદભુત…અદભુત… યુવાનોએ ખાસ વાંચવા જેવી.

4) 20 Short stories of Leo Tolstoy: ગોવામાં એક રશિયન દોસ્ત બનેલી. તેણે ગીફ્ટ આપી. મેં તેને મારી બુક ગીફ્ટ આપી. તે ગુજરાતી વાંચી નહોતી શકતી પણ કહેતી હતી કે રશિયામાં તેના એક ગુજ્જુ દોસ્તને આપશે! વેલ…તોલ્સતોયની માટે વખાણ શક્ય નથી. આ બુક વાંચીને પણ માણસ ચુપ થઇ જતો હોય છે. હા…ફિલ્મ બનાવવા માટે જબરદસ્ત મટીરીયલ.

૫) 1984: George Orwell ની આ બીજી બુક. અ ક્લાસિક. અત્યારે જો કે ઈમેજીન કરવું મુશ્કેલ પડે છે એ દુનિયા. ખબર નહી કેમ. પણ અદ્વિતીય સર્જન. કાશ…આપણો કોઈ નવયુવાન આવું સાયન્સ ફિક્શન લખી શકે. ગુજરાતીમાં. મને તો ખુબ મન છે અને મોડું થાય એ પહેલા એકવાર સાયન્સ-બુક લખીશ પણ ખરો.

ખેર…આમતો ગુજરાતીઓ વાંચવામાં વાંઝીયા છે. અફસોસ. હું પણ આવી ગયો તેમાં. (Nicholas Spark, Stephen King, Neil Gainman કે જેફરી આર્ચર વરસના ૩૬૫ દિવસમાં ૨૦૦ થી વધુ બુક વાંચે છે…સામે ગુજરાતી જીતેશ દોંગા માંડ 100 પર પહોંચે છે. કહે છે કે : મને જોબ માંથી ટાઈમ નથી મળતો! ) પણ જો કોઈ માઈનો લાલ હોય તો સારી બુક મને કોમેન્ટમાં કહી શકે. પોપ્યુલર બુક્સ નહી…અલગ.વિચિત્ર.ખલેલ પહોંચાડે તેવી.
એક કડવું સત્ય: ફ્રાંસ, જર્મની,સ્પેન અને રશિયા વસ્તીમાં ગુજરાત સમોવડા જ છે. છતાં તેમાંથી મહાન-ભવ્ય સર્જકો અને સર્જનો પેદા થયા છે અને વૈશ્વિક લેવલ પર મુકાયા છે. તેમના ઈમેજીનેશન આપણા સર્જકો કરતા ક્યાય ઊંચા છે…ગુજરાતીમાં આંગળીને વેઢે ગણાય એટલા જ છે. આવું કેમ? આપણી ભૂમિ માત્ર વેપારીઓ જ પેદા કરે છે? ના. આપણા લેખકો માત્ર ઢીલું-પોચું-સામાજિક ફિલોસોફી ભરેલું લખ્યા કરે છે એટલે? ના.
સંસ્કૃતિ નબળી છે? ના. ધાવણમાં તાકાત નથી? ના રે…
મને બે કારણ દેખાય છે: ૧) લેખકનું ખુબ ઓછું વાંચન…અને એથી ઓછું દિમાગનું એકસ્પ્લોરેશન.

૨) લખતા સમયે સામે કાગડા ઉડતા હોય તેવો કાચો વાંચક. એથી કાચો પબ્લીશર.
આનું સોલ્યુશન: રીડ…રીડ…રીડ…રીડ…રીડ…
અને પછી ઉલેચો. હૃદયના અને દિમાગના પેટાળ માંથી કાઢો નવા વિશ્વોને. બસ..

હાર્યો- પડ્યો- થાક્યો- ભાંગ્યો…એટલે જ તું યુવાન કહેવાયો!

અત્યારે હું આ ભાડાની રૂમની બારી પાસે બેઠો છું. મારી આંખો વાદળો ભર્યું કાળું આકાશ પથરાયેલું જોઈ રહી છે. થોડે દુર એક જુના મકાનની દીવાલ પર ઉગી નીકળેલા વડલા પર સુગરી પોતાનો માળો બનાવી રહી છે. જીવન ખાલી-ખાલી લાગી રહ્યું છે. કેમ? ગઈ કાલે મને જોબ માંથી ફાયર કરી દીધો. અત્યારે મને એકલા-એકલા હસવું આવી રહ્યું છે!

યુવાની. ભૂલો ભરેલી. ખબર છે…યુવાની એ ઉંમરની સ્થિતિ નથી, પણ માણસના જીવવાનો અંદાજ છે. યુવાન બળવાખોર હોવો જોઈએ, અને મધ જેવો મીઠો પણ! સમય આવ્યે તે લડવૈયો ઉભો થવો જોઈએ, અને કોઈવાર એક સ્ત્રીની જેમ હીબકા ભરીને રડી શકવો જોઈએ. થોડે મોટેથી રડી શકવો જોઈએ. યુવાન મોજીલો, રંગીલો, ખંતીલો હોવો જોઈએ. તે મહેનત કરે ત્યારે તે મહેનતનો પણ નશો ચડવો જોઈએ. તે જયારે પ્રેમ કરે ત્યારે સામાન્ય જીવનના નિયમો, જ્ઞાતિઓની સરહદો, રીવાજોના રજવાડાને તોડીને પ્રેમમાં પડવો જોઈએ. સમાજ સામે શાંત બળવો એટલે યુવાન. જુના રીવાજો, જૂની શિખામણો, જુના રસ્તાઓ અને જુના સફળતાના મોડેલોને દાટી દઈને એ પોતાની રીતે ક્રિયેટીવ, ઇનોવેટીવ રસ્તાઓ પેદા કરવો જોઈએ.

અત્યારે મારી સામે વાદળો ભર્યું આકાશ છે. થાય છે કે યુવાનીને આ ચોમાસાના વાદળો જેવો ભીનો ગડગડાટ હોવો જોઈએ, અને ઉનાળાના આભ જેવો સન્નાટો પણ. યુવાન આ વાદળોની જેમ આકાર બદલતો હોવો જોઈએ. વાદળોની જેમ તે ગરજતો, વરસતો, ભાગતો, બદલાતો, અને પરિવર્તનને પ્રેમ કરતો હોવો જોઈએ.

ખેર…મારી આંખો સામે અત્યારે પેલો સુગરીનો માળો ભાંગી ગયો. નીચે પડી ગયો. હવે તે પક્ષી નવો માળો ગુંથવા લાગ્યું છે. તે પક્ષી ફરી નવા ગીત ગાઈ રહ્યું છે. શીખી ગયું છે જીવનનો ઉત્સવ મનાવતા. યુવાન જીવનનો ઉત્સવ મનાવી શકવો જોઈએ. ગમે તે ભોગે. ગમે તે ભોગે તે આ સુગરીની જેમ શીખતો હોવો જોઈએ, અને નાની-નાની નિષ્ફળતાઓનો તેને આનંદ હોવો જોઈએ. આ સુગરીની જેમ યુવાન પેશનથી જીવવો જોઈએ. યુવાનને ખબર હોવી જોઈએ કે જે રીતે તે પોતાનો દિવસ પસાર કરશે એજ રીતે તે પોતાની જીંદગી પસાર કરી નાખવાનો છે. એ આખા દિવસમાં એટલું શીખે, જાણે, સમજે…કે સાંજે તેની પાસે એકસેલન્સ હોય. સફળતા પગમાં પડી હોય. યુવાનને સફળતાની તો ઠીક, પણ શીખવાની પડી હોય. પોતાને ગમતું કામ કરીને એ કામનો નશો પોતાની રગ-રગમાં ભરવાની ધૂન ચડી હોય. જો યુવાનને પોતાનું ગમતું કામ ખબર ન હોય તો તેને શોધતા આવડવું જોઈએ.

યુવાનને ખબર હોવી જોઈએ કે પોતાના હૃદયને ગમતી વસ્તુ-કામ શોધવાનો એક જ ઉપાય છે- હજાર કામ કરવા. દરેક કામ પુરા ખંત-ઊંડાણ-પરફેક્શનથી કરવું. ખુશ રહીને કરવું. દરેક કામમાં ઊંડે ઉતરતા તેને કોઈ કામનું ઊંડાણ એટલું ગમી જશે કે તે કામને તે પોતાના હૃદયના ઊંડાણમાં સંઘરીને મોજથી જીવતો થઇ જશે. ખેર…ગમતા કામની ખબર ન પડે તો પણ યુવાન ખુશ હોવો જોઈએ. ગમે તે ભોગે.

તમને ખબર છે…હજુ ત્રણ વરસ પહેલા જ હું ફ્રસ્ટ્રેટ-નિરાશ-રડતો યુવાન હતો. હા, યુવાન વારે-વારે નિરાશ થવો જોઈએ. પોતાની નિરાશાનો ખૂની પણ તે પોતે જ હોવો જોઈએ. ત્રણ વરસ પહેલા મને મારા દિલના અવાજને અનુસરતા આવડતું ન હતું. અંદર કશુંક કરવાની તમન્ના-સ્પાર્ક હતો, પણ દિશા ન હતી. મેં નવા-નવા કામ શરુ કર્યા. કોલેજના ટેક-ફેસ્ટ, કલ્ચરલ-ફેસ્ટમાં ભાગ લીધો. મ્યુઝીક, પેઈન્ટીંગ, ડાન્સિંગ, સ્ટેજ પર્ફોર્મન્સ બધું કર્યું. સ્પોર્ટ્સ, બુક્સ, અને મુવીઝ ઘસી માર્યા. ખુબ રખડ્યો. ન ગમતું છતાં મારા એન્જીનીયરીંગમાં ઊંડું નોલેજ મેળવ્યું. લાઈબ્રેરી જૂની કરી નાખી. નવા સવાલો, નવા જવાબો શોધ્યા. સાલું…ક્યાંયે મજા ન આવી! ફાઈનલી એક દિવસ સવારે હોસ્ટલની બાલ્કનીમાં બેસીને લખવા બેઠો. તેમાં જીવન દેખાયું. હૃદયમાં સ્પાર્ક થયો અને અંદરથી મૂંગો અવાજ આવ્યો- ‘આ કામ જોરદાર છે. મજા પડી ગઈ!’ બસ…દિલનો અવાજ સાંભળ્યો! જીવનનો નવો રસ્તો દેખાયો. યુવાન જીવન શોધતો ફરવો જોઈએ. એ માટે મરણીયા પ્રયત્નો કરતો હોવો જોઈએ. નાની-નાની સ્વીટ નિષ્ફળતાઓ ચાખતો હોવો જોઈએ. યુવાનનું પેટ ઠંડુ, અને છાતી ગરમ હોવા જોઈએ. અને હા…એ ગરમ છાતી અંદર એક હુંફાળું, મસ્તીખોર, ફ્લર્ટ કરી શકે એવી દિલ હોવું જોઈએ!

હા. કેમ નહી? યુવાન ફ્લર્ટ કરતો હોવો જોઈએ. બુઢા થઈને લાઈન મારવી થોડી શરમજનક દેખાશે! પ્રેમ કરતો બુઢો સારો દેખાય, પણ લાઈન મારતો બુઢો ખરાબ. પોતાનું ગમતું કામ શોધવામાં તેને દિલનો અવાજ ખબર ન હોય તો પણ ગમતી છોકરી/છોકરો શોધવામાં ખબર હોવી જોઈએ. પ્રેમની બાબતમાં યુવાની ફૂંકી-ફૂંકીને જીવનારી ન હોવી જોઈએ. યુવાની ફરી-ફરીને પ્રેમ કરી શકવી જોઈએ. યુવાનીને ખબર હોવી જોઈએ કે ઘણીવાર સમય આવ્યે પ્રેમ મરી જતો હોય છે, કારણકે તે ફરીથી જન્મી શકે. દોસ્તી અને ડાર્લિંગ મેં કહ્યું તેમ પેલા વાદળો જેવા જ રહેવાના.

ખેર…એક દિલની વાત કહું? યુવાનમાં બુદ્ધ અને રોમિયો બંને હોવા જોઈએ. યુવાનમાં ભગતસિંહ અને ગાંધી સાથે જીવવા જોઈએ. યુવાનમાં ચાણક્ય અને સરદાર પીગળેલા હોવા જોઈએ. તેની અંદર મધર-ટેરેસા અને હિટલર સમાયેલા હોવા જોઈએ. કવિ અંકિત ત્રિવેદી કહે છે તેમ યુવાનના રુંવાડે રામ અને શ્વાસમાં શ્યામ હોવા જોઈએ!

સામે વરસાદ ચાલુ થઇ ગયો. અરેરે…પેલી સુગરીનો બીજો અધુરો માળો પણ પડી ગયો! એ હારી નથી લાગતી. કદાચ યુવાન હશે. એ રડી રહી હોય એવું લાગે છે. ખેર…એ યુવાન છે…હારવું, રડવું, પડવું, ભાંગવું, પ્રેમ, આંસુ, મુસ્કાન, નિષ્ફળતા, ખુશીઓ, સંઘર્ષ, ઉડાન, મસ્તી, નિરાશા, દુઃખ, સપનાઓ, વાસ્તવ, બળવો, બળાપો, થું…આ બધું જ યુવાનીની ડેફિનેશન આપે છે. ગઈ કાલે હું હારી ગયો. મારે હવે આ પક્ષીની જેમ ફરી માળો બાંધવો પડશે. વધુ મજબુત. વધુ યુવાન.

આ દુનિયાને બદલી શકાય છે.

સવારે રિક્ષામાંથી ઊતર્યો અને ઈયર-ફોન્સ ભરાવ્યા . પ્લેલિસ્ટ શફલ મોડ પર મૂકીને મારી મસ્તીમાં ચાલતો જતો હતો . સવારનો સમય હતો એટલે રોડની એકબાજુ 30-40 જેટલા લોકો ટોળે વળીને ઊભા હતા . એમના દીદાર અને અધીરાઈ જોઈને લાગતું હતું કે બધા મજૂર-વર્ગના છે , અને એમને કામ પર લઈ જવા આવતા છકડા કે એવા કોઈ વાહનની રાહ જોઈને ઊભા છે .

હું બધાંના ચહેરા જોઈ રહ્યો હતો, એમની જિંદગી કેવી હશે એની કલ્પના કરતો હતો . જે વાતો કરતા હતા એ બધાંના દાંત લાલાશ પડતા હતા , કેટલાક ત્યારે પણ ગલોફામાં ભરીને માવો કે મસાલો ચાવતા જ હતા . હું એમની બાજુમાંથી જ પસાર થયો , રોડ પર ઠેકઠેકાણે તાજી કે આગલા દિવસોની પાન-મસાલાની પિચકારીઓ દેખાતી હતી . કેટલો સરસ રોડ છે , એકદમ ચકચકાટ ! એને આ લોકોએ પિચકારીઓ મારી-મારીને રોડ ઓરિજનલ કયા કલરનો હતો એ જ ના ઓળખાય એવો બનાવી દીધો છે . મનમાં દેશની સંપત્તિનો દેશના જ નાસમજ લોકો કેવો કચરો કરી નાખે છે એનો અફસોસ થયો, અને વિચારો ચાલુ થયા :” કાશ આ લોકો થોડું ભણેલા હોત , તો એ આવું ના કરત . જે દેશની ચોથા ભાગની વસ્તી અશિક્ષિત છે , ત્યાં ગમ્મે એટલી સારી વસ્તુ બનાવીને આપો , એનો દુરુપયોગ થવાનો જ . આ લોકોને એવું તો શિખવાડવામાં જ નથી આવ્યું કે ભાઈ આ દેશની એટલે કે આપણાં સૌની સંપત્તિ છે , એને આ રીતે બગાડાય નહીં . જ્યાં સાંજે રોટલા-ભેગા થવાશે કે નહીં એ જ પ્રાણ-પ્રશ્ન હોય ત્યાં દેશ ને દેશભક્તિ ને રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ ને એવું બધું શું સમજે એ લોકો ? કોણ સમજાવે ? કાશ એ થોડા શિક્ષિત હોત !”

બરાબર એ જ સમયે મારી વિચાર-શૃંખલાને તોડતી એક કાર પસાર થઈ . રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ ગઈ તેલ પીવા , આ વ્યક્તિગત સંપત્તિ તો જો બૉસ !! શું લાગે યાર …!! મનોમન જ અડસટ્ટો વાગી ગ્યો કે આરામથી 30-40 લાખની તો હશે જ ! પવનને ચીરતી એ નીકળી અને હું તાત્કાલિક મોહી પડ્યો . કાર જસ્ટ થોડેક જ આગળ ગઈ હશે, અચાનક ઝડપથી એનો લેફ્ટ સાઇડનો ડોર થોડોક ઓપન થયો , એક માથું જરીક બહાર નીકળીને નમ્યું અને પચ્ચ કરીને પિચકારી મારી … ચાલુ ગાડીએ , રોડ પર જ !! મારા રૂંવે-રૂંવે આગ લાગેલી , હાથમાં રહેલો મોબાઈલ એના માથા પર છૂટ્ટો મારવાનું મન થઈ ગયું . પણ એક ગમાર ગધેડા માટે મારો મોંઘેરો ફોન થોડો બગાડાય ?

સળગતા દિમાગ સાથે એ જ એકદમ તાજજી પિચકારીની બાજુમાંથી પસાર થયો . રોડ પર એક લાલ-ચટ્ટાક ડાઘ પડી ગયેલો . પેલી હારબંધ પિચકારીઓની સરખામણીમાં મને આ એક ” શિક્ષિત પિચકારી ” વધુ વસમી લાગતી હતી . અજાણતાં જ મારી નજર પાછી વળી , પેલા ટોળા બાજુ , અને મન બોલી પડ્યું : ” એમાં તમારી કોઈ ભૂલ નથી ! ”

*

મારા ફેસબુક વૈભવ અમીને આ પોસ્ટ મુકેલી. છેલ્લી લીટી ફરી વાંચો: ” એમાં તમારી કોઈ ભૂલ નથી ! ”

મતલબ: આખા દેશનો કેટલાયે વર્ષોનો ઘાણવો દાજેલો છે!

એની વે. સોલ્યુશન છે. આપણા દેશના,આખા વિશ્વના, અરે….આખી માનવજાતના દરેક પ્રોબ્લેમનું એક મસ્ત મજાનું, સાવ સહેલું સોલ્યુશન છે. એ સોલ્યુશન આજકાલ આપણે યુવાનોએ વાંચ્યા-જાણ્યા-સમજ્યા-પચાવ્યા વગર વખોડી-હસી નાખેલો બંદો આપી ગયો હતો. એ સોલ્યુશન કહું એ પહેલા બીજી સાચી ઘટના કહી દઉં:

હું મારી બાઈક લઈને વડોદરા ટ્રાફિકમાં જઈ રહ્યો હતો. મારી થોડે આગળ સાઠેક વરસનો માણસ બાઈક લઈને જઈ રહ્યો હતો. અચાનક તેને બિચારાને ચક્કર આવ્યા હશે, તેણે બાઈકનો કંટ્રોલ ગુમાવ્યો અને તે નીચે પડ્યો. તેને વધુ વાગ્યું નહી, પણ તેના હાથ-પગ ડામર સાથે ઘસાવાથી લોહી નીકળવા માંડ્યા. મેં મારી ગાડી ધીમી કરીને જોયું. કોઈ ઉભું ના રહ્યું. સૌ કોઈ ઉભા રહેવાનો વિચાર કરતા હતા, પરંતુ ખચકાઈને લીવર આપી દેતા હતા. મેં બાઈક રસ્તાની સાઈડમાં ઉભી રાખી, અને બાજુમાં દોડી ગયો. કાકાને બેઠા કર્યા. તેમના હાથ પર મારો રૂમાલ બાંધી દીધો. તરત જ મારી બાજુમાં એક બહેન સ્કુટી ઉભી રાખીને મને મદદ કરવા લાગ્યા. બે જ મિનીટમાં બીજી દસ બાઈક ઉભી રહી અને સૌ કોઈ મદદ કરવા લાગ્યા. એમ્યુલન્સ આવી. હું એમ્બ્યુલન્સમાં પેલા કાકા સાથે બેઠો. કાકાને હોસ્પીટલમાં સારવાર કરાવી હું પાંચ કલાક પછી મારી બાઈક લેવા રોડ પર આવ્યો. થોડા દિવસ પછી એ કાકાએ મને ચા પીવા બોલાવ્યો. અમે દોસ્ત બન્યા. મારી વાતો હંમેશા મોટી-મોટી અને દુનિયા બદલવાની હોય છે. એવી જ એક વાત પછી કાકાએ મને કહ્યું: તું આ લોકોને-દુનિયાને ક્યારેય બદલી નથી શકવાનો જીતું-બેટા!

હું મુસ્કુરાયો એમની સામે.

એમને પ્રૂફ જોઈતું હતું. મેં કહ્યું: ખબર છે અંકલ…તે દિવસે તમને મદદ માટે હું ઉભો રહ્યો, પછી માત્ર બે જ મિનીટમાં બીજા દસ લોકો દોડી આવેલા? ખરેખર તો તમારી હાલત જોનારા દરેકની અંદર દયાભાવ હતો, મદદની ખેવના હતી, પણ તમને ખબર છે મેં શું કર્યું? હું ઉભો રહ્યો. મારી અંદર પડેલા લાગણીના સમુદ્રમાં જે મોજું ઉદભવ્યું એ બીજા લોકોની અંદરના રણકાર કરતા મોટું હતું. બસ મેં દુનિયા ત્યારે જ બદલી નાખી…જયારે હું બદલાવ બન્યો, દુનિયા બદલી ગઈ. હું મદદ બન્યો, દુનિયા મદદ માટે આવી ગઈ. હું તમારી પીડાને રૂમાલ બાંધવા લાગ્યો, દુનિયા મને પોતાનો રૂમાલ આપવા લાગી. અંકલ…તે દિવસે હું ઉભો ના રહ્યો હોત તો દુનિયા અલગ હોત. તમારું લોહી થોડું વધારે નીકળ્યું હોત. બીજું કોઈ જરૂર ઉભું રહ્યું હોત, પણ અત્યારે થોડા માણસોની અંદર પડેલા લાગણીના મોજાઓને વધુ ઉછાળવાનું આત્મ-ગૌરવ મને મળ્યું છે. અંકલ ભલે તમે ના માનો…પણ હું આ વાત તમને કહું છું ત્યારે પણ હું દુનિયા બદલું છું. અને આ ક્ષણે હું દુનિયાને છાતી ઠોકીને કહી શકું છું કે- દોસ્ત…ફર્ક પડે છે. આ દુનિયાને તમારાથી બદલી શકાય છે. જખ મારીને દુનિયાને બદલવું પડે છે. બસ તમારા હૃદયમાં ખેવના હોવી જોઈએ. નાનકડો સારો બદલાવ લાવવાની ખેવના. અંકલ મેં તે દિવસે પેલા દસ માણસોને બીજાઓને મદદ કરતા કરી દીધા છે. ખબર છે?

*

તમને ખબર છે…મારા એ શબ્દોએ એ માણસને બદલેલો. મને એ બદલાવ આજકાલ તેને મળીને દેખાય છે. મારા શબ્દો વાંચીને તમારા વાંચકોના હૃદયમાં રહેલા લાગણીના સમુદ્રને પણ મેં ઉછાળ્યો છે. થોડો બદલ્યો છે. મેં એકવાર કહેલું, ફરી કહું: અબજો વર્ષોથી અવિરત ચાલતી આ પૃથ્વીને તારા મરવાથી કશો ફરક પડવાનો નથી, પરંતુ તારા જીવવાથી ફરક પડે છે. તારા જીવવાના અંદાજથી ચોક્કસ તું કેટલાયે જીવનને અસર કરતો જઈશ. એટલે તારા દરેક લખણ-સત્કાર્ય-ભ્રષ્ટાચાર-કૌભાંડ-કોશિશો અને શબ્દો આ વિશ્વને થોડું બદલાવતા જતા હોય છે.

અને હા…પેલો મહાત્મા…આપણો જ ગાંધી…કહેતો કે Be the change you want to see in the world! ખુબ સાચો છે.

નવરો પડીશ એટલે ગાંધીએ આપેલી આ ચાવી વાપરતા શીખવતો જઈશ.

એક હિન્ટ આપું?

મારી દોસ્ત કહે છે તેમ- આપણા દેશમાં પાદીને ને પણ તમે મોટેથી એક્સક્યુઝમી બોલો…તો બીજે દિવસે બીજા દસ માણસો પાદીને એક્સક્યુઝમી બોલવા લાગે!! 🙂

મને પટાવવી આટલી અઘરી કેમ છે?

હેલ્લો…

હું ઇન્ડીયન ગર્લ છું. પબ્લિક કહે છે કે મને પટાવવી અઘરી છે.

પબ્લિક ખોટી છે. હું કહું છું કે- મને ઇન્ડીયામાં પટાવવી અઘરી છે! કારણ આપું?

ધારો કે હું એક મુસ્લિમ છોકરી છું. તો પછી મને પટાવવી ભૂલી જ જવી.

ધારો કે હું હિંદુ છોકરી છું. તો મને પટાવ્યા પછી પસ્તાવાનો વારો આવશે.

જો હું જૈન છું, તો મારા નખરા જ તમને કંટાળો આપી દેશે.

મોટા ભાગના બુધેશકુમારો ધર્મ જોઇને પ્રેમ કરવા જાય છે, અને પછી ફરિયાદ કરવા બેસે છે. પ્રેમને અને ધર્મને ભેગા કરીને જ તો આ બધા બુધેશકુમારોએ ગામના ગામ સળગાવ્યા છે.

પરંતુ ધારો કે હું એક મોર્ડન ગર્લ છું. ભણેલી છું. સ્માર્ટ-સેક્સી-માલ-ફટકો છું. મારી પાછળ ઘણા ફિદા છે. હું કોલેજ માં છું. મારે બે-ત્રણ વાર લવ થયો છે. તુટ્યો છે. મારે બીજા બે ક્રશ છે. લફરા નથી. મારા સંબધોમાં જરૂર પૂરતા સાથે રહેવાના ઢોંગ નથી. ઓવરઓલ હું ઓપન માઈન્ડેડ છું. બધા છોકરાઓ સાથે વાત કરું છું. જો મને કોઈ ન ગમે, ચાળા કરે, પજાવે તો જરૂર પડ્યે ગાળ કે થપ્પડ પણ આપી દઉં છું. હું મારા ફ્યુચર હસબન્ડ માટે ‘પરફેક્ટ વહુ’ નામનું મટીરીયલ બનવા પાછળ મારી જાતને પડીકું બનાવીને રાખતી નથી. મને લગ્ન પહેલા મારી વર્જીનીટી તોડવામાં પણ કોઈ વાંધો નથી. લગ્ન પહેલા પ્રેમ-સેક્સ કરવામાં મને કોઈ ભૂલ દેખાતી નથી. હું ગુજરાતી છોકરીઓની જેમ બોગસ પવિત્રતાથી ગંધાતી નથી. હું મારા લેપટોપમાં કે મોબાઈલમાં પોર્ન જોઉં છું. હસ્ત-મૈથુન કરું છું. (ગુજરાતી પૂર્તિઓ વાંચીને મોટા થયેલા યુવાનોને હસ્ત-મૈથુન શું છે તેની ખબર જ હોય છે.) મારી મસ્તીમાં-ખુશ રહીને-સાચી રીતે હું જીવું છું.

હવે તમને ફિલ થશે કે : હું પટાવવા લાયક છોકરી છું. (અને તમને એમ પણ ફિલ થશે કે: હું પ્રેમ કરવા લાયક કે સાથે જીવન પસાર કરવા લાયક છોકરી નથી. સાચું કહ્યું ને?)

તમને હું ખુબ સારી રીતે ઓળખતી નથી છતાં તમે મોકલેલી ફેસબુક રીક્વેસ્ટ હું એક્સેપ્ટ કરી લઉં છું.(કારણકે મને લાગે છે કે ફેસબુક બેટર કનેક્ટ માટે છે. સમજ્યા?) હું મારું સપનાનું જીવન જીવું છું. જેમાં હું ધર્મ-જ્ઞાતિ-કુટુંબ જોઇને છોકરો પસંદ કરતી નથી. મને છોકરા સમોવડી બનીને સ્વતંત્ર રીતે જીવવામાં જ પ્રેમની યોગ્યતા દેખાય છે.

સાચું કહું છું- દરેક છોકરી પહેલા તો મારા જેવી જ હોય છે. મેં ઉપર કહ્યા તેવા યોગ્ય વિચારો ધરાવતી હોય છે. આજે આવા સાચા-સ્વતંત્ર વિચારો ધરાવતી લાખો છોકરીઓ આપણા દેશની બહાર છે. આપણા દેશમાં પણ મારા જેવી લાખો છોકરીઓ છે.

પરંતુ હવે વિલનની એન્ટ્રી થાય છે. અમારા છોકરીઓના પર્સનલ જીવનમાં કે પ્રેમમાં વિલન આખો દેશ હોય છે. ( એટલે જ તો કહું છું કે મને ઇન્ડીયામાં પટાવવી અઘરી છે!) મેં કહ્યો તેવો મારો જીવવાનો અંદાજ સૌને ખુંચે છે. મારી લાઈફ-સ્ટાઈલથી ક્યારેય મારા જેવું ન જીવી શકેલા સમાજની, વડીલોની, મને ન પટાવી શકેલા માણસોની, અને મારા જેવી બની ન શકતી બીજી છોકરીઓની જલી ઉઠે છે. સૌ કોઈ મને નીચી પાડવા મથે છે.

છોકરાઓ માનવા લાગે છે કે હું તો ઇઝીલી-અવેલેબલ વપરાઈ ગયેલો માલ છું. ધીમે-ધીમે તેઓ મારી કિંમત ઓછી કરી નાખે છે. મને માત્ર લાઈન મારવા પુરતી મર્યાદિત રાખે છે. મારી ફેસબુક પોસ્ટ પર ગમે તેવી કમેન્ટ્સ આવી શકે છે. જયારે છોકરાઓના ગ્રુપ્સમાં મારી વાત નીકળે ત્યારે મારી ગણતરી સૌથી નીચા લેવલના ‘ચાલુ’ માલમાં થાય છે.

પછી વડીલો આવે છે. એમની તો આખી જમાત છે જે મારા જેવી છોકરીઓમાં દેશની સંસ્કૃતિની બદનામી જુએ છે. મારા ટૂંકા જીન્સ અને શોર્ટ્સ એમને સંસ્કારોની પનોતી લાગે છે, અને રેપનું આમંત્રણ લાગે છે. (હું સાચું કહું છું, ગુગલ ને પૂછી લેજો. આપણા દેશમાં સૌથી વધુ બળાત્કાર-રેપની ઘટનાઓ શોર્ટ્સ પહેરેલી છોકરીઓ કરતા ઘાઘરા-ચોલી-સાડી પહેરેલી, સંસ્કારી, મૂંગા મોઢે જીવતી આદર્શ પત્ની બનીને રહેતી સ્ત્રીઓ ઉપર વધુ થયા છે. વધુ કડવું કહું તો…આ આદર્શ પત્નીઓ પોતાના પતિના રોજના રાત્રીના સંતોષનું મૂંગું-ચુપ સાધન બની રહી ગયેલી છે.) એની વે…પછી જયારે મારા લગ્નનો ટાઈમ આવે ત્યારે આ બધા વડીલો મારા ભૂતકાળનું એનાલીસીસ કરવા બેસે છે. જયારે મારા કુટુંબની તપાસ થાય કે મારી ફ્રેન્ડ્સને મારી લાઈફનું સ્કેન રીઝલ્ટ માંગવામાં આવે તો મારાથી જલતી એ બધી એમ કહી દે છે કે: એની સાથે સગાઇ નહી કરતા, એણે ત્રણ-ચાર લફરા હતા. આજકાલ ફેસબુક પ્રોફાઈલ જોઇને લગ્નનું આગળ વધારતા છોકરાઓને હું પ્રેમ કરવા લાયક ન દેખાઈ. લગ્ન કરવાની વાત જ દુર રહી. લો…બોલો…મારી લાઈફની લાગી ગઈ.

હવે હું શું કરું? સ્વતંત્ર રીતે, સાચી રીતે, મારા હકનું જીવીને, મારા આસપાસના સડી ગયેલા સ્ત્રીઓના સમાજ માટે આદર્શ ઉદાહરણ બનીને જીવવામાં મારી લાઈફની કુરબાની થઇ ગઈ. હવે હું શું કરીશ? હવે હું બીજી છોકરીઓને સલાહ આપવા લાગીશ: ફેસબુક પર છોકરાઓની રીક્વેસ્ટ નહી લેવાની. પ્રોફાઈલ છુપી રાખવાની. ઘરે ખબર ન પડે એમ જ લવ કરવાનો. આપણી જાતિમાં જ જવાનું. ટૂંકા કપડા નહી. સૌની નજરમાં સારું દેખાવાનું. પોર્ન નહી જોવાનું. મારા જેવી ભૂલ નહી કરવાની! (પરંતુ આમાં મારી ભૂલ જ ક્યાં છે?)

બસ…આ સાઈકલ ચાલુ રહેવાનું. મારું ઉદાહરણ જોઇને બીજી કોઈ છોકરી આસાનીથી પટવાની નથી. તેને બેડ પર લેવાનું તો ભૂલી જ જવું. એ પોતાના કુદરતી આવેગોને દબાવીને જીવ્યા કરશે. પોતાની સ્વતંત્રતાનો ભોગ આપીને મૂંગી જીવ્યા કરશે. દેશમાં આવતા પરિવર્તનને ધીમું પાડી દેશે. દેશ ફરી કહેશે કે: ઇન્ડીયન છોકરી પટાવવી અઘરી છે! ના. તમારે લીધે ઇન્ડીયામાં છોકરી પટાવવી અઘરી છે. વાંક કોનો? મારો? થું…

વાંક છે તમારો. યુવાનો-વડીલો-બાયલી છોકરીઓ. સૌનો. આખા દેશનો. અને ખાસ તો મારા આ શબ્દો વાંચી ન શકતા અબુધોનો જે અડધા સળગેલા લાકડાની જેમ મારા જેવી છોકરીઓથી બળી-બળીને સંસ્કૃતિ બળી રહી છે તેવા ખોટા ધુમાડા કાઢ્યા કરે છે.

જે દેશના મહાન ભૂતકાળે કામસૂત્ર કે ખજુરાહો આપ્યા આપ્યા એ દેશની છોકરીઓએ આબરૂ જવાના ડરથી પોર્ન નથી જોયું! (બહેન…આપણા દેશમાં સેક્સ એજ્યુકેશન છોકરાઓ સહોત સૌ કોઈ પોર્ન માંથી જ લે છે. સેક્સ શીખવા માટે કામસૂત્ર વાંચવા બેસશો?) મારી વર્જીનીટી લગ્ન પહેલા કેમ ન તૂટે? આ બાબતમાં પુરુષોની માપદંડ શું? મને શી ખાતરી કે મારી સુહાગરાતે મળનારો માણસ વર્જિન છે? જો પુરુષોમાં વર્જીનીટી જાણી ન શકાતી હોય તો અમને લોહી નીકળે તેની રાહ જોવાની? અમારે સ્પોર્ટ્સ-સ્પેસ કે બિઝનેસમાં જવાના કામ કેમ નહી કરવાના? લગ્ન પછી તમને પૂછીને જોબ કરવાની? મારા છોકરાઓ સાથે સંબધો માટે આટલો હોબાળો કેમ/ પ્રેમ કરું છું, લફરા નહી. હું ભાગીશ નહી. તમે જયારે સંસ્કૃતિનું નામ લો છો ત્યારે હસવું આવે છે. મને ખાતરી છે કે રામાયણ, મહાભારત કે કુરાન પુરુષોએ જ લખી હશે અને છતાયે ભૂલથી રાધા, રૂક્ષ્મણી, સુભદ્રા, કુંતી, સીતાને મારા જેવી લગ્નેતર-જીવનભર સ્વતંત્ર બનાવી બેઠા છે! અને પછી આ બધી સ્ત્રીઓને પૂજતા આ દેશમાં મારા જેવી પર આંગળી ઉઠશે. જો હું હારી જઈશ તો બીજી બધી ઉગતી છોકરીઓ મૂંગું જીવી લેશે. જો હું હાર નહી માનું તો મને એક સાઈડ કરીને લોકો મને એકલી કરી દેશે. વાંક કોનો? મારો? થું…

========

હજુ ઘણું કહેવું છે મારે…વેઇટ કરજો. આ ગમ્યું? તો શેર કરજો મારો અવાજ…

#DaughterofIndia