ઠંડુ માંસ.

images

(આ કહાની શાંતિથી વાંચવી. જીવ પકડીને બેસવું, અને છાતી-દિમાગ પહોળા રાખીને પચાવવી.)
————————————————————-
ઈશ્વરસિંહ જેવો હોટેલના રૂમમાં દાખલ થયો, કુલવંત કૌર પલંગ પરથી ઉભી થઇ. પોતાની ધારદાર આંખોથી તેણે તેની તરફ જોયું અને દરવાજાની સાંકળ અંદરથી બંધ કરી દીધી. રાતના બાર વાગી ચુક્યા હતા. શહેરનું વાતાવરણ કોઈ અજીબ રહસ્યમય ખામોશીમાં ડૂબી ગયેલું હતું.

કુલવંત કૌર પોતાના પલંગમાં પલાઠી વાળીને બેસી ગઈ. ઈશ્વરસિંહ હાથમાં પોતાની કિરપાણ લઈને વિચારોમાં ડૂબેલો ખુણામાં ઉભો હતો. આવી જ રીતે થોડી ક્ષણો ખામોશીમાં જ વીતી ગઈ. કુલવંતને થોડીવાર પછી પોતાનું આસન પસંદ ન આવ્યું એટલે એણે પોતાની બંને ટાંગ પલંગની નીચે લટકાવીને હલાવવાનું ચાલુ કર્યું. તો પણ ઈશ્વરસિંહ કશું બોલ્યો નહી.
કુલવંત લોહી ભરેલા માંસલ હાથ-પગ વાળી છોકરી હતી. પહોળા ગોળ કુલા માંસથી ભરપુર હતા. એની છાતી કઈક વધારે જ ઉપર ઉઠેલી હતી. તેજ આંખો, ઉપરના હોંઠ પર આછી લાલી, અને શરીરના વળાંકો પરથી ખબર પડે તેમ હતી કે તે કોઈ મોટા ઘરની છોકરી હતી.

ઈશ્વરસિંહ માથું નીચું કરીને એક ખૂણામાં ઉભો હતો. એના માથા પર કસીને બાંધેલી પાઘડી ઢીલી થઇ ગઈ હતી. એણે હાથમાં જે કિરપાણ પકડેલી હતી એમાં થોડી ધ્રુજારી હતી. એના આકાર અને બાંધા પરથી ખબર પડી જાય કે કુલવંત જેવી છોકરી માટે એ બરાબરનો મરદ હતો.

અમુક ક્ષણ આ રીતે જ વીતી ગઈ, કુલવંત થોડી ચિડાઈ ગઈ. પોતાની ધારદાર આંખોને નચાવીને એ એટલું જ બોલી: “ઈશ્વરીયા…”

ઈશ્વરસિંહે ગરદન ઉઠાવીને કુલવંત કૌરની તરફ જોયું, પરંતુ કુલવંતની બાહો સામે એકવાર જોઇને એ બીજી દિશામાં જોઈ ગયો.

કુલવંતે રાડ નાખી: “ઈશ્વરસિંહ…” પરંતુ તરત જ ચુપ થઇ ગઈ, પલંગ પરથી ઉઠી અને તેની તરફ ઉભી થઈને બોલી: “આટલા દિવસ સુધી તું ક્યાં ગાયબ હતો?”

ઈશ્વરસિંહે પોતાના સુકાઈ ગયેલા હોંઠો પર જીભ ફેરવી, “મને ખબર નથી.”
કુલવંત ફરી ચિડાઈ: “આતે કઈ જવાબ છે તારો?”

ઈશ્વરસિંહે પોતાની કિરપાણ એક તરફ ફેંકી દીધી, અને બેડ પર જઈને સુઈ ગયો. એવું લાગી રહ્યું હતું કે તે ઘણા દિવસોથી બીમાર હતો. કુલવંત કૌરે ઈશ્વરસિંહ સામે જોયું અને તેના પર તેને હમદર્દીની ભાવના પેદા થઇ.
બાજુમાં બેસીને ઈશ્વરના માથા પર હાથ રાખીને તેણે પ્રેમથી પૂછ્યું: “જાનું, શું થયું તને?”

ઈશ્વરસિંહ છત તરફ જોઈ રહ્યો હતો. તેની આંખો તેણે ત્યાંથી હટાવીને કુલવંતના ચહેરા તરફ રાખી, “કુલવંત…” તે બોલ્યો.

અવાજમાં દર્દ હતું. કુલવંત પોતાના હોઠને દાંત વચ્ચે દબાવતી બોલી, “હા જાનું.”

ઈશ્વરસિંહે પોતાની પાઘડી ઉતારી. કુલવંતની તરફ જોયું. તેના માંસલ કુલા ઉપર જોરથી થપાટ મારી અને પોતાનું માથું હલાવીને પોતાની જાતને જ કહ્યું, “આ છોકરીનું દિમાગ જ ખરાબ છે.”

માથું હલાવવાથી તેના વાળ ખુલી ગયા. કુલવંત પોતાની આંગળીઓ ઈશ્વરના વાળમાં ફેરવવા લાગી. આમ કરતા કરતા તેણે ખુબ પ્રેમથી પૂછ્યું, “ઈશ્વરસાહેબ, ક્યાં રહી ગયા હતા આટલા દિવસ?”

“મારા દુશ્મનની માં ના ઘરે.” ઈશ્વરસિંહે કુલવંતને ધુરીને જોયું અને તરત જ પોતાના બંને હાથોથી તેની ઉભરતી છાતીને મસળવા લાગ્યો- “કસમ વાહે ગુરૂકી કુલવંત…તું ભારે જાનદાર ઔરત છે.”

કુલવંત કૌરે પોતાની અદાથી ઈશ્વરસિંહનો હાથ એક તરફ કરી નાખ્યો અને પૂછ્યું, “તને મારા સમ, બતાવ તું ક્યાં રહ્યો? શહેરમાં ગયો હતો?”

ઈશ્વરસિંહે એક ઝાટકે પોતાના વાળને પકડીને બાંધતા જવાબ આપ્યો, “નહી.”

કુલવંત ફરીથી ચિડાઈ ગઈ, “નહી, તું શહેરમાં જ ગયો હતો, અને તે ખુબ બધા રૂપિયા લૂટ્યા છે, જે તું મારાથી છુપાવી રહ્યો છે.”

“જે તારી સાથે ખોટું બોલે એ ખુદના બાપની ઔલાદ ન હોય કુલવંત.”

કુલવંત થોડી ક્ષણો માટે ચુપ થઇ ગઈ, પરંતુ ફરીથી ભડકી ઉઠી, “પરંતુ મારી સમજમાં એ નથી આવતું કે એ રાત્રે તને થયું શું? આરામથી તું મારી સાથે સુતો હતો. તું શહેરથી લુંટીને લાવેલો એ બધા જ ઘરેણા તે મને પહેરાવીને રાખ્યા હતા. મને ચુંબન કરી રહ્યો હતો, અને અચાનક તને શું થયું કે તું ઉઠ્યો, કપડા પહેર્યા, અને બહાર નીકળી ગયો.”

ઈશ્વરસિંહનો ચહેરો ઝાંખો પડી ગયો. કુલવંતે આ જોયું અને તરત જ કહ્યું, “જોયું, તારો ચહેરો કેવો ઝાંખો પડી ગયો ઈશ્વરીયા, કસમ વાહે ગુરૂકી…દાળમાં જરૂર કશુંક કાળું છે.”

“તારા જીવના સોગંદ, કશું જ નથી.”

ઈશ્વરસિંહનો અવાજ નિર્જીવ હતો. કુલવંતની શંકા વધુ મજબુત થઇ. પોતાના ઉપલા હોંઠ ભીંસીને તેણે એક-એક શબ્દ પર ભાર દઈને જોરથી કહ્યું,”ઈશ્વરસિંહ, શું વાત છે? તું એવો મરદ નથી દેખાતો જેવો તું આજથી આઠ દિવસ પહેલા હતો.”

જાણે કોઈએ એના ઉપર હુમલો કર્યો હોય એમ ઈશ્વરસિંહ એકદમ બેઠો થયો, અને કુલવંતને પોતાના મજબુત હાથોમાં સમેટીને પોતાની પૂરી તાકાતથી હલાવવાનું શરુ કર્યું, “જાનું, હું એનો એ જ છું, તને આખી ચૂસીને તારી હાડકાની ગરમી કાઢી નાખનારો.”

કુલવંત કૌરે કશું કર્યું નહી, પરતું તે ફરિયાદ કરતી રહી, “તને એ રાત્રે શું થઇ ગયું હતું?”

“મને કશું નહોતું થયું.”

“કહીશ નહી?”

“કોઈ વાત હોય તો કહું ને.”

“જો ખોટું બોલ્યો તો મને તારા હાથોથી સળગાવી દેજે.”

ઈશ્વરસિંહે પોતાના હાથ કુલવંતના ગળાની બને બાજુ મુક્યા, અને તેના હોઠ પર પોતાના હોઠ ચિપકાવી દીધા. કુલવંત ઈશ્વરના ઝભાના બટન ખોલવા લાગી. ઈશ્વરસિંહે પોતાનો ઝભો કાઢ્યો, અને કુલવંતને વાસનાભરી નજરથી જોતો કહેવા લાગ્યો, “આવ જાનું, આજે તો તાશની બાજી થઇ જાય.”

કુલવંતના ઉપરના હોઠ પર પરસેવાની બુંદો ફૂટી નીકળી. એક અદા સાથે એણે પોતાની આંખો ઘુમાવી અને કહ્યું, “ચલ નીકળ અહીંથી.”

ઈશ્વરસિંહે એના ભર્યા-ભર્યા કુલા ઉપર જોરથી ચીમટો ભર્યો. કુલવંતને દુખ્યું એટલે એક તરફ ખસી ગઈ, “એવું ન કર ઈશ્વરીયા, મને દર્દ થાય છે.”

ઈશ્વરસિંહે આગળ વધીને કુલવંતના ઉપરના હોંઠ પોતાના દાંત નીચે દબાવી દીધા અને ચૂસવા લાગ્યો. અને કુલવંત કૌર એકદમ પીગળી ગઈ. ઈશ્વરસિંહે પોતાનો લેંઘો ઉતારીને ફેંકી દીધો અને કહ્યું, “તો પછી થઇ જાય એક બાજી.”

કુલવંત કૌરના ઉપરના હોઠ ધ્રુજવા લાગ્યા. અને જે રીતે બકરાની ખાલ ઉતરતી હોય એમ ઈશ્વરસિંહે કુલવંતની કમીઝનો છેડો પકડીને ઉતારીને એક બાજુ મૂકી દીધું. પછી એણે ફરીને કુલવંતના નગ્ન શરીરને જોયું, અને તેની કમર ઉપર જોરથી ચીમટો ભરતા કહ્યું, “કુલવંત, કસમ વાહે ગુરૂકી, જબરી માદક ઔરત છે તું.”

કુલવંત પોતાની કમર પર ચિમટાના ઉભરતા ડાઘને જોવા લાગી, “જબરો ઝાલીમ છે તું ઈશ્વરીયા.”

ઈશ્વરસિંહ પોતાની કાળી મૂછોમાં મલકાયો, “થવા દે આજે ઝાલીમ.” અને એટલું કહીને એને વધુ ઝુલ્મ કરવાનું શરુ કર્યું. કુલવંત કૌરના હોઠને ચૂસવા લાગ્યો, કાનની બુટીને બટકું ભર્યું, તેના ઉભરતા સ્તનોને ચોળવા લાગ્યો, અને એના માંસલ કુલાઓ ઉપર મોટા અવાજ પેદા કરતી થાપટ મારી, તેના ગાલ પર બચકા ભર્યા, અને એની છાતીને ચૂસી-ચૂસીને થુંકથી ભીની કરી દીધી. કોઈ આગ ઉપર ચઢાવેલી પાણીની હાંડીની જેમ કુલવંત કૌર જાણે ઉભરાવા લાગી. પરંતુ આ તમામ હરકતો છતાં ઈશ્વરસિંહ પોતાની અંદર આગ પેદા ન કરી શક્યો. જેટલા દાવ એને યાદ હતા, એ બધા જ દાવ એણે કોઈ પહેલવાનની જેમ વાપરવાના શરુ કર્યા પરંતુ કશું સફળ ન થયું. કુલવંત કૌરના શરીરના તાર ખેંચાઈને થાકી ગયા, અને બિનજરૂરી છેડછાડથી કંટાળીને તેણે કહ્યું, “ઈશ્વરીયા, બાંટ ખુબ મારી, હવે પતા ફેંક, મારાથી નથી રહેવાતું.”

આ સાંભળીને જ ઈશ્વરના હાથની પતાની થપ્પી જાણે નીચે પડી ગઈ, અને તે કુલવંતની બાજુમાં સુઈ ગયો અને એના માથા પર પરસેવો વળી ગયો.

કુલવંત કૌરે એને ગરમ કરવાની ઉપસાવવાની ખુબ કોશિશ કરી, પરંતુ નાકામ રહી. અત્યાર સુધી તો બધું બોલ્યા વિના પણ થઇ જતું હતું, પરંતુ જ્યારે કુલવંતના અંગો સામે ઈશ્વરસિંહનું અંગ ઢીલું દેખાયું ત્યારે એ ઝટકા સાથે પલંગ પરથી ઉભી થઇ નીચે ઉતરી ગઈ. સામેની ખીંટી પર એક ચાદર લટકતી હતી તે ખેંચીને ઝડપથી ઓઢી લીધી, અને પોતાના નસકોરા ફુલાવીને ધૃણા સાથે પૂછ્યું, “ઈશ્વરીયા, એ કઈ હરામજાદી ઔરત છે જેની પાસે તું આટલા દિવસ રહીને આવ્યો છે, અને તને એણે નીચોવી નાખ્યો છે?”

કુલવંત ગુસ્સામાં ઉકાળવા લાગી, “હું પૂછું છું કોણ છે એ રાંડ, કોણ છે એ પતા ચોરનારી?”

ઈશ્વરસિંહે થાકેલા અવાજમાં કહ્યું, “કોઈ નથી કુલવંત, કોઈ પણ નથી.”

કુલવંત કૌરે પોતાના ઉભરાયેલા કુલાઓ ઉપર હાથ રાખીને પૂરી દૃઢતા સાથે કહ્યું- “ઈશ્વરીયા, આજે હું સાચું ખોટું જાણીને જ રહીશ, તને વાહે ગુરુજીની સોગંદ: તારી બાજુમાં કોઈ ઔરત સુતી હતી?”

ઈશ્વરસિંહે કશુંક કહેવાની કોશિશ કરી, પરંતુ કુલવંતે મંજુરી ન આપી,

“સોગંદ ખાવા પહેલા વિચારી લે જે હું પણ સરદાર નિહાલસિંગની દીકરી છું, ટુકડા કરી નાખીશ જો ખોટું બોલ્યો તો. હવે ખા વાહે ગુરુજીની સોગંદ કે તારી પાસે કોઈ ઔરત સુતી હતી?”

ઈશ્વરસિંહે ખુબ દુખ સાથે માથું હલાવીને હા કહી. કુલવંત કૌર તો ગાંડા જેવી થઇ ગઈ. દોડીને તેણે ખૂણામાં પડેલી કિરપાણ ઉઠાવી. કિરપાણનું મ્યાન ખેંચીને એક તરફ ફેંક્યું, અને ઈશ્વરસિંહ ઉપર હુમલો કરી દીધો.

થોડી જ વારમાં લોહીના ફુવારા ઊડ્યા. કુલવંતને એનાથી પણ સંતોષ ન થયો તો એણે ઈશ્વરસિંહના ખુલ્લા વાળ ખેંચવાનું શરુ કર્યું. સાથે-સાથે પોતે ગુસ્સામાં ધ્રુજતી-ધ્રુજતી ગાળો દેવા લાગી. ઈશ્વરસિંહે થોડીવાર પછી પોતાના નબળા અવાજમાં વિનંતી કરી, “જવા દે હવે કુલવંત, જવાદે.”

અવાજમાં ખુબ દર્દ હતું. કુલવંત પાછળ હટી ગઈ.
લોહી ઈશ્વરસિંહના ગળા પરથી ઉડી-ઉડીને એની મૂંછો પર પડી રહ્યું હતું. એણે પોતાના ધ્રુજતા હોંઠ ખોલ્યા અને કુલવંત કૌરની તરફ આભાર અને ફરિયાદની ભેગી નજરથી જોયું.

“મારી જાન, તે ખુબ ઉતાવળ કરી નાખી, પરંતુ જે થયું તે ઠીક થયું.”

કુલવંતની ઈર્ષ્યા વધુ ભડકી, “પણ કોણ છે એ ઔરત? તારી માં?”

લોહી ઈશ્વરસિંહની જીભ સુધી પહોંચી ગયું, અને તેણે જ્યારે એનો સ્વાદ ચાખ્યો ત્યારે એના શરીરમાં જાણે વીજળીનો ઝટકો પડ્યો.

“…અને હું…પણ છ આદમીઓના ખૂન કરી ચુક્યો છું આ કિરપાણથી.”

કુલવંતના દિમાગમાં બીજી ઔરત હતી, “હું પૂછું છું કોણ છે એ હરામજાદી ઔરત?”

ઈશ્વરસિંહની આંખો ધૂંધળી પડી રહી હતી. એક હળવો ચમકારો એ આંખોમાં પેદા થયો અને કુલવંત કૌરને તેણે કહ્યું, “એ ઔરતને ગાળ ના દઈશ.”

કુલવંત હવે રાડ નાખવા લાગી, “હું પૂછું છું કોણ છે એ?”

ઈશ્વરના ગળામાં અવાજ બેસી ગયો. “કહું છું.” કહીને એણે પોતાની ડોક પર હાથ ફેરવ્યો, અને પોતાનું વહી જતું ખૂન આંગળીઓ ઉપર લઈને હસ્યો, “માણસની જાત પણ અજીબ ચીજ છે.”

કુલવંતને જવાબની રાહ હતી, “ઈશ્વરીયા, તું મુદાની વાત કર.”

ઈશ્વરસિંહની મુસ્કુરાહટ તેની લોહી ભીની મૂછો પર વધુ ફેલાઈ, “મુદાની જ વાત કરું છું. ગળું ચિરાયું છે મારું, હવે તો ધીમે ધીમે જ બધી વાત કરીશ.”

અને એ જ્યારે બતાવવા લાગ્યો ત્યારે એના કપાળ પર ઠંડા પરસેવાના ટીપા બાઝવા લાગ્યા. “કુલવંત, મારી જાન- હું તને નથી બતાવી શકતો કે મારી સાથે શું થયું. માણસની ભૂખ પણ અજીબ ચીજ છે. શહેરમાં લુંટ ફેલાઈ તો બધાની જેમ મેં પણ ભાગ લીધો. ઘરેણા, પૈસા, મિલકત જે કઈ પણ હાથ લાગ્યું એ બધું જ મેં તને આપી દીધું, પરંતુ મેં તને એક વાત ન કહી?”

ઈશ્વરસિંહે ઘા ની અંદર દર્દ મહેસુસ કર્યું, અને કરહવા લાગ્યો. કુલવંત કૌરે એના તરફ દયા પણ ન ખાધી અને બેરહમીથી પૂછ્યું, “કઈ વાત?”

ઈશ્વરસિંહે મૂછો પર જામી ગયેલા લોહીના ટીપા ઉડાડતા કહ્યું, “જે મકાન પર…મેં હુમલો કરેલો હતો…એમાં સાત…એમાં સાત આદમી હતા. છ મેં મારી નાખ્યા…આ જ કિરપાણથી, જેનાથી તે મને….છોડ એ બધું…સાંભળ…એક છોકરી હતી, ખુબ જ સુદર, એને જીવતી ઉઠાવીને હું મારી સાથે લાવ્યો.”

કુલવંત ચુપચાપ સાંભળતી રહી. ઈશ્વરસિંહે એકવાર ફરી ફૂંક મારીને મૂછો પરનું લોહી ઉડાડ્યું- “કુલવંત જાન…હું તને શું કહું, કેટલી સુંદર હતી એ છોકરી. હું એને પણ મારી નાખતો, પણ મેં વિચાર્યું- કે ના ઈશ્વરીયા…કુલવંત સાથે તો રોજે મજા માણે છે, આજે આ મીઠાઈ પણ ચાખીને જો.”

કુલવંત કૌરે માત્ર કહેવા ખાતર કહ્યું, “હં…”

“અને હું એને ખભા પર નાખીને ચાલવા લાગ્યો…રસ્તામાં…હું શું કહી રહ્યો હતો?…હા…રસ્તામાં…નહેરની પાસે…રસ્તાથી દુર…બાવળની ઝાડીમાં…એ ઝાડીમાં મેં એને સુવડાવી દીધી…પહેલા વિચાર્યું કે બધું કરી નાખું…પણ પછી ખબર પડી કે નહી…કે… ” આ કહેતા-કહેતા ઈશ્વરસિંહની જીભ સુકાઈ ગઈ.

કુલવંતે ગુસ્સામાં દિવાલ પર થુંક્યુ અને પૂછ્યું, “પછી શું થયું?”

ઈશ્વરસિંહના જડબા માંથી મુશકેલીથી આ શબ્દો નીકળ્યા, “મેં…મેં પછી…પછી બાજી રમી…પણ…પણ…”
એનો અવાજ ડૂબી ગયો.

કુલવંત કૌરે એને ઢંઢોળીને પૂછ્યું, “પછી શું થયું?”

ઈશ્વરસિંહે પોતાની બંધ થતી આંખો ખોલી અને કુલવંત કૌરના ગુસ્સામાં ધ્રુજતા શરીરની સામે જોયું અને કહ્યું, “એ…એ…મરી ગઈ હતી…લાશ હતી…એકદમ ઠંડુ માંસ…જાનું, મને તારો હાથ દે..”

કુલવંત કૌરે પોતાનો હાથ ઈશ્વરસિંહના હાથ પર રાખ્યો જે બરફથી પણ ઠંડો હતો.

(સઆદત હસન મંટોની ઉર્દુમાં લખેલી મને અતિ-અદભુત લાગતી સ્ટોરી ‘ठंडा गोश्त’ નો મેં અનુવાદ કરીને લખ્યો છે. કદાચ ઘણા માણસોથી સહન ન થાય એવી આ કહાનીને વાંચીને અલગ જ અનુભવ થયેલો. એવો જ અનુભવ અનુવાદ કરતા સમયે થયો. અનુવાદ કર્યા પછી જાણે મંટો નામની વીજળી ભરખી ગઈ હોય એવું લાગ્યું. હૃદયમાં વંટોળ પેદા થયેલો. માણસ-મનની માયાજાળમાં ફસાઈને શું કરતુ હોય છે એનો અહેસાસ આ કહાની કરાવતી ગઈ. )

આભાર મંટો. તું સાચું કહેતો: સઆદત કદાચ મરી જશે, મંટો અમર છે.
(કહાની ગમી હોય તો શેર કરજો.) 🙂

What’s wrong with લગ્ન!

લગ્ન! 🙂
મને દેખાતી સૌથી બોગસ સીસ્ટમ! લાડવો ન ખાય એને પણ દુઃખ, અને ખાય એને પણ! બાય-ધ-વે લાડવો કઈંક ખાવાલાયક દેખાતો હોત તો અમે પણ ઉતાવળ કરતા, પણ આ સીસ્ટમને જોઇને જ ગુસ્સો એવો આસમાને ચડે છે કે હવે ધીમે-ધીમે એનાથી નફરત થઇ રહી છે! નફરત લગ્નથી નહી, પણ જે રીતે આપણે ત્યાં લગ્ન થાય છે એ પ્રથાઓની વાહિયાતનેસથી થઇ ગઈ છે.

સોલ્યુશન? Be the Change!  તમારે ખુદને જ બદલાવ લાવવો પડે. એટલે આ જાહેરમાં કહું છું કે મારા લગ્ન (જો થશે તો.)માં કંકોતરીની અંદર જ નીચે મુજબના પ્રતિબંધ લખી નાખવામાં આવશે:

૧) મારા બાપાએ મારાથી મોટી ચાર બહેનોના મોંઘાદાટ અને સમાજની નજરમાં ‘ધામધૂમથી’ લગ્ન કરીને માથા ઉપર ટાલ વધારી છે તેના બોધપાઠ પરથી અમારે ત્યાં લગ્ન પૂરી સાદાઈથી થઇ રહ્યા છે, ખુબ આશાઓ લઈને આવવી નહી, કારણકે અમે કરોડોના લગ્ન કરનારાઓના જમણવારમાં ‘બીજું બધું તો ઠીક પણ દાળ મોળી હતી’ એવા ખોંસા કાઢનારા જોયા છે!

૨) અમારે ત્યાં લગ્નના મહિનાઓ પહેલા છોકરીને કંકુ-પગલા કરવા અગાઉથી બોલાવવામાં આવતી નથી. આ હમણાં જ ઘુસેલી બોગસ સીસ્ટમ છે, જે હજારોનો ખર્ચો કરાવી નાખતી હોય છે. કંકુ-પગલા લગ્ન કર્યા પછી લક્ષ્મી ઘરે આવે ત્યારે હોય છે, પહેલા નહી. (આ અગાઉથી કંકુ-પગલા કરીને છોકરીને ઘરે રોકવા બોલાવવા પાછળનો મૂળ-ઉદેશ તો છોકરી સ્વભાવે કેવી છે એનું ટેસ્ટીંગ કરવાનો હોય છે.)

૩) લગ્નના એક દિવસ અગાઉ અમારે ત્યાં ‘રાસ’ થાય છે, ‘ગરબા’ નહી. ગરબા ‘નવરાત્રી’ માટે હોય છે, રાસ પ્રસંગની ઉજવણી માટે થાય છે. એટલે અમે DJ બોલાવીને એના ઉપર એકતાલનો ગરબો વગાડવા કરતા ઘણા યોગ્ય રાસ રમીએ છીએ.

4) શરણાઈ-ઢોલની જગ્યાએ જે ‘DJ નું કલ્ચર’ ઘૂસ્યું છે એ એક હદે સ્વીકારી લઈએ, પણ આવા DJ? એક પણ સુર-તાલ નહી! મેશ-અપ વગડે તો પણ એક-એક મિનિટના દસ સોંગ એકસાથે! એમાં નાચવું હોય તો પણ એક જ ઢબમાં (એક હાથ આકાશ તરફ રાખીને કમર હલાવ્યા કરવાની!) અને કેટલું લાઉડ! બાજુમાં નાચનારાઓને બે દિવસ સુધી કાનમાં ધાક ન જાય! બેન્ડવાજાનું પણ એવું જ છે! તાલના નામે ધબડકો. એમાં પણ પેલા ગાવાવાળા ભાભા અને મેડમ! લતાજી કે રહેમાન સાંભળી ગયા હોય તો સુસાઈડ કરી લે. ઇનશોર્ટ: ધીમીધારે, મનને ગમે એવું DJ કે રાસ ગાનારા લગ્નને શોભાવે.

૫) અમે બેન્ડવાળા ઉપર કે ઢોલવાળા ઉપર રૂપિયા ઉડાડતા નથી. ના. ક્યારેય નહી. એમાં પણ પગ નીચે કચરાયેલા રૂપિયા વીણવા રાખેલા નાના બાળકો અમને દુઃખ પહોચાડે છે. દસ-દસની નોટોના બંડલ અમારી પાસે પણ છે, હાથોહાથ સેલેરી રૂપે બેન્ડને આપી દઈશું. (અને આ નોટો ઉડાડવાનો દેખાડો કોને માટે? આખી જાનને ઉત્સાહ જગાડવા માટે? વેલ…અમે જેમને અમારા લગ્નનો ઉત્સાહ જ ન હોય એમણે ખાલી જમણવાર વસુલ કરવા આવવો જ નહી, એ પણ સાદો જ હશે.)

૬) સેમ ગોઝ વિથ ફટાકડા! ધુમાડો- રૂપિયાનો અને દેખાડો ઔકાતનો. એના કરતા ફટાકડાના ભાગનો રૂપિયો અમે કોઈ જરૂરિયાતમંદ સંસ્થાને કે વિકલાંગો ને આપીને રાજી થઈશું. પ્લસ…જે કાગળો ઉડાડવાના ખેલ છે એ ખરેખર કચરો કરવાનું ઉતમ માધ્યમ સિવાય કશું જ નથી. વરઘોડા ઉપર કે નાચનારા ઉપર ઉડનારા કાગળના ફટાકડા પાછળથી એ રસ્તાઓની જે હાલત કરે છે તેને દસ ‘સ્વચ્છ ભારત મિશન’ પણ પહોંચી ન વળે. આભાર…અમે એવું નહી કરીએ.

૭) આ લગ્ન છે, સર્કસ નહી. વરરાજો ઘોડા પર બેસીને ખેલ કરે એ એની લાડવો ખાવાની મોજ માટે બરાબર છે, પરંતુ સ્પેશિયલ ટ્રેનીંગ પામેલી ઘોડીઓ પાસે નાચ નચાવવા કે ખાટલા ઉપર ચડાવીને ખેલ કરાવવા એમાં ખરેખર પેલો છોકરો વરરાજો નહી, પણ સર્કસ વાળો લાગે. ત્યારે ફરી સવાલ થાય? આ સર્કસ કોને દેખાડવા માટે? લગ્નનો ઉત્સાહ જગાડવા? હાહાહા.

8) અમારે ત્યાં લગ્નમાં ચાંદલા-પહ-કે ભેંટ તરીકે પણ રૂપિયા લખાવવા નહી. રીવાજો તોડો. હું તમારે ત્યાં પાંચસો એક લખાવીને ગયો હોઉં તો તમે મારે ત્યાં આવતા પહેલા એ નોટ જોશો, સામે એટલા જ લખાવશો. હિસાબ બરાબર! હવે ઓછા લખાવ્યા તો મને વાંધો, વધુ લખાવ્યા તો તમને બળતરા. આ લગ્નમાં ઘૂસેલો સૌથી ખરાબ રીવાજ છે. લાગણીઓના સંબંધ વચ્ચે રૂપિયો આવવો જ ના જોઈએ. બંધ કરો. તમે લગ્નમાં આવવા ટીકીટ બગાડી, સમય આપ્યો એ જ તમારો ચાંદલો.

૯) ખાસ. અમે લગ્ન કરીએ છીએ, કોઈ ફોટોગ્રાફી કોન્ટેસ્ટ નથી! ,મંડપમાં ચારેબાજુ જાણે ઘડમશીન લઈને ઉભા હોય એમ ફોટોગ્રાફરો વર-વધુ ને જે પોઝ અપાવતા હોય એ કેવું હાસ્યાસ્પદ છે! દરેક વિધિને ઉભી રાખીને પોઝ આપવાનો! ગોરદાદા પણ આજકાલ એ મુજબ વિધિ ટૂંકાવી નાખે છે! અરેરે…પેલો સિંદુર પૂરે તો પણ ફોટાવાળા કહે: ‘ત્યાં જ હાથ રાખો, કંકુ ઢોળતા નહી, ફોટો ખરાબ આવશે!’ અરે ભાઈ…મેકઅપના થથેડા કરીને આવેલા આ બંને કેદીઓ હસતા ચહેરા રાખીને થાકી જાય છે, આ લગ્ન છે, F-Tv નહી. વિધિ ચાલવા દો, અને નેચરલ મોમેન્ટ્સ ક્લિક કરો, વિધિ રોકો નહી.

10) દોસ્તો…આ અંધેરી નગરી છે, અને તમે ગંડુ રાજા. લગ્નના કરિયાવરના દેખાડા, અમુક તોલા સોનાના વજનની વાતો, જમણવારમાં થતો અન્નનો બગાડ, અને આ બધા વચ્ચે થતો સાચી લગ્ન-વિધિનો નાશ દુખ કરતા ગુસ્સો વધુ આપે છે.
મોંઘાદાટ રીસેપ્શનમાં પોઝ આપી-આપીને રૂપિયા ભરેલા કવર સ્વીકારી-સ્વીકારીને થાકેલા કપલને જ્યારે તમે સુહાગરાતનો અનુભવ પૂછો તો ખબર પડે એના માટે પણ હોટેલ બુક કરાવેલી હતી! અરે ભાઈ, સુહાગરાત સુહાગને ઘરે થાય! અને એમાં થાકી ગયા હોય તો સુઈ જવાય. ઇટ્સ ઓકે!

હજુતો ઘણું બાકી છે કાઢવા જેવું! તમને થશે કે આટલું બધું કંકોતરીમાં લખશું તો તે મોંઘી થશે, પણ આટલું લખ્યા પછી એનો કોઈ સ્વીકાર કરતુ હોય તો અમને મોંઘી કંકોતરી બનાવવી પોસાય એમ છે.
તમને ન ગમેલ, ખટકે તેવા રીવાજો-વાતો કોમેન્ટમાં શેર કરો. પ્લસ…આ લખ્યું એવું કરનારાઓ જોયા હોય તો તેમની સાથે આ પોસ્ટ શેર કરી નાખજો (મારી પોસ્ટના શેરીંગ વધે એટલે નથી કહેતો, પણ ખરેખર બદલાવ જરૂરી છે એટલે કહું છું)
આભાર 🙂

Books I read in Summer. Part- 2

બીજું લીસ્ટ: છેલ્લા બાર-પંદર દિવસમાં મેં વાંચેલા પુસ્તકો અને રિવ્યુઝ… માણો:

૧) A thing beyond forever: ખુબ સારી બુક છે. વાપીના રેલ્વે સ્ટેશન પરથી લીધેલી. આમ તો હું આજકાલ લવ સ્ટોરીઝ ઓછી વાંચું છું છતાં આ બુકના બંગાળી લેખક પર ભરોસો રાખીને લીધી. (બંગાળી લેખકો-સર્જકો ખુબ વાંચે છે, પ્લસ બધા ડર્યા વિના સાચું લખે છે.) બુકમાં ક્યાંક ટિપિકલ લેખક પણું પણ દેખાય છે, પણ પહેલી બુક લખનારા લેખકને એ માટે માફ કરવો જ પડે. વાંચજો. My favorite sentence: He suffers from the Piles. And first time he realized it he thought he was menstruating from his ass! 

૨) સમુદ્રાન્તિકે: લેખક? ધ્રુવ ભટ્ટ! રોકસ્ટાર. હું તો માનું છું કે તમને જયારે ગુમાન ચડી જાય કે તમે ખુબ મોટા લેખક છો કે ખુબ સારું લખો છો ત્યારે આ કુદરતના ખોળે રખડીને પોતાની અનુભૂતિને થોડા શબ્દોમાં તમને જીવાડતાં, બધી સફળતા છતાં ડાઉન ટુ અર્થ અને વિસ્મય ભરેલી આંખો ધરાવતા બાળક જેવા આ મહાન જીવને વાંચી લેવો. મેં તો ધ્રુવ ભટ્ટ સાથે ક્યારેય વાત નથી કરી પરંતુ એના શબ્દોના સાક્ષાત્કાર પછી એમ કહી શકું કે આ દાદાનું પર્સનલ જીવન જાણશો તો તમારો જીવ બળશે! આજના યુવાન લેખકો અને ધ્રુવ દાદામાં ફરક એટલો છે કે જે સમયે એ મેઘાણીની જેમ રખડી જાણીને, દરેક પળને નિચોવીને જીવ્યા પછી લખે છે… તે સમયે બીજા બધા લેખક થોડી લાઈક્સ વધુ આવે એ માટે છેલ્લી પોસ્ટને બેઠા-બેઠા એડિટ કરતા હોય છે. અહોહો… સૌથી મોટી ખુશી તો ત્યારે થઇ જયારે આ નાદાન પરિંદાને એના જેવો જ પ્રમાણિક પબ્લીશર Chetan Sangani મળી ગયો. ચેતનભાઈને ફોન કરીને મેં ધ્રુવ ભટ્ટની આવનારી બુક ‘તિમિરપંથી’ મગાવી ત્યારે ખબર પડી કે હું તો ધ્રુવદાદા નામના દરિયાના કિનારે ઉભા રહીને એની વિશાળતાની વાહ-વાહ કરતો હતો…આનું પેટાળ તો જોયું જ નથી.
એક અપીલ: ખાસ યુવાનો ધ્રુવ-ભટ્ટના બધા જ પુસ્તકો વાંચે. આમેન…

૩) માણસાઈના દીવા: ઝવેરચંદ મેઘાણીની કૃતિ! “શું મેઘાણી કાઠીયાવાડ માટે જ લખે? બાકીના ગુજરાતની ભૂમિ કઈ વાંઝણી છે?” મેઘાણીએ આ સવાલનો જવાબ આપ્યો છે બીજી ધરતી ખૂંદીને! મહારાજ-ચોર-લુંટારા-ખૂનીઓ અને ખમીરવંતી માનવતાના ઉદાહરણો. સાચા પ્રસંગો. એવા દીવાઓ ની વાત જે ખાલી દીવા નથી…દીવાદાંડી છે.

૪) The Lady with the dog and other stories: Anton Chekhovની શોર્ટ-સ્ટોરીઝ. હજુ થોડી સ્ટોરીઝ બાકી છે વાંચવાની. ચેકોવ અને એના પુસ્તકો વિષે તો ગુગલ જ કરી લેજો. વન્ડરફુલ વર્ક.

૫) Atlas Shrugged: Ayn Randની આ બુક સૌ પુસ્તક-રસિયાને ખબર જ હશે, ખુબ ઓછાએ વાંચી હશે. ૧૦૭૦ પેજની આ મહાન- બ્રેધ-ટેકિંગ- અને ઓબ્જેક્ટીવિઝ્મની બેતાજ બાદશાહ એવી બુક. મારી ઓલ-ટાઈમ ફેવરીટમાં આવી જશે આ પુસ્તક! આ બુક પર આખો લેખ લખીશ. એક વિક પછી.

લેખક ક્યારેય મરતો નથી હોતો…સાલો એકાદ-બે મહાન સર્જન કરીને વર્ષો સુધી શબ્દોના વિશ્વ થકી હજારો વાંચકોની દિમાગની કોશિકાઓ અને નસ-નસમાં ઘૂસીને દ્રશ્યો-પાત્રો-અને વિચારો બનીને જીવી લેતો હોય છે.
મારો અને તમારો ઈશ્વર-અલ્લાહ આપણને બસ એક સામર્થ્ય આપે: ઈમેજીનેશન નું!

હા…ખુબ મોટી તાકાત છે એ!

કહો દુશ્મનને દરિયાની જેમ હું પાછો જરૂર આવીશ… એ મારી ઓટ જોઈ કિનારે ઘર બનાવે છે.

મારી સામે પથરાયેલા ભીના ખેતરને જોઈ રહ્યો છું. ચારે તરફ આકાશ ઘેરાયેલું છે. થોડીવાર પહેલા એક ઝાપટું આ કાળી-સુકી જમીનને ભીની કરી ગયું. મારા શ્વાસમાં માટીની સુગંધ છલકાઈ રહી છે. જમીનને ભીની કરીને એ વાદળ દુર ભાગી ગયું છે. મારું ગામ, મારી સીમ કોરી રાખી ગયું છે. માત્ર સુગંધ છોડીને આ જમીન નિ:સાસો નાખી રહી છે. સામે શેઢે વધારે પડતું લીલું લાગતું રાયણનું ઝાડ ઠંડી હવામાં કલબલી રહ્યું છે. દુર વરસાદ ગાજ્યો. પેલું ઝાડ જોઇને જૂની વાત યાદ આવી.

બે વરસ પહેલા આવી જ એક સંધ્યાએ હું અને મારા ખેડૂત પપ્પા અહી ઉભા હતા. હવાને લીધે અમારા શર્ટનો ફફડવાનો અવાજ આવતો હતો. ચુપકીદી હતી. ભીની સુગંધ અને પોતપોતાનું એકાંત હતું. કુદરત સાથેનું એકાંત મૂંગી રીતે જીવતા માણસોને બોલકા કરી દેતું હોય છે. મારા પપ્પાએ મને પૂછ્યું: ખબર છે આ સામે દેખાતી કુદરત, પેલું રાયણનું ઝાડ આ બધું આટલું સુંદર કેમ દેખાય છે? મેં પપ્પાને મારું સાયન્સનું જ્ઞાન દેવાનું ચાલુ કર્યું! કઈ રીતે ફોટો-સિન્થેટીક પ્રોસેસમાં ક્લોરોફીલ કામ કરે છે, અને સામે દેખાતી કુદરત લીલીછમ દેખાય છે એ બધું મેં તેમને સમજાવ્યું. તેઓ હસી પડ્યા. મેં હસવાનું કારણ પૂછ્યું તો મને કહે: મને મારા અજ્ઞાન ઉપર હસવું આવે છે. મને તો એમ કે- આ કુદરત જેવી છે એવી જ રીતે દેખાય છે, અને જેવી છે એ રીતે જ મસ્ત રહીને જીવી રહી છે એટલે આટલી સુંદર દેખાતી હશે.

એમનો જવાબ મને ધ્રુજાવી ગયો હતો. સાચે જ કુદરતની સુંદરતાનું કારણ તેનું કુદરતી હોવું એ જ હશે. માણસ પણ કુદરતી રીતે જીવે ત્યારે આપોઆપ સુંદર બની જતો હોય છે. કદાચ.

આ ભીની માટીની સુગંધ એક બીજો વિચાર જન્માવી રહી છે. ભવિષ્યની પેઢી આ દ્રશ્ય જોઈ શકશે? આવનારા ચહેરાઓને ખેતરની માટીની સુગંધ મળી શકશે? આજે હું એન્જીનીયર બનીને શહેરમાં જોબ કરું છું. છુટ્ટી હોય ત્યારે ગામડે આવું છું. ખેતર આવું છું. મારા જેવા હજારો યુવાનો છે જેમના પપ્પા ખેડૂત છે, પરંતુ દીકરાને ખેતી આવડતી નથી. પપ્પાએ પેટે પાટા બાંધીને ભણાવ્યા. કેમ? દીકરા…આ ખેતી ના કરશો. ભણો. આ ગામડે કશું કાઢી લેવાનું નથી. અમે ઢસરડા કરીને મરી જશું તોયે ક્યારેય બે છેડા ભેગા નહી થાય. બેટા…તમે ભણો અને પગારદાર બનો. ખેતી અમે સંભાળી લેશું.

એવું જ થયું છે! પેલી દુર થતી વીજળીના ચમકારા પછી હૃદયમાં અવાજ આવી રહ્યો છે કે- હવે અમારા કુટુંબે ઉછેરેલી ખેતીનું શું? અમારા ખેતરો સુગંધી ની:સાસો નાખશે ત્યારે કોને સુગંધ આવશે? આ શરીરમાં ખેડૂતનું લોહી દોડી રહ્યું છે, પણ દિમાગને ચાસ પાડતા આવડતા નથી! આપણા સડીને ચુથો થઇ ગયેલા સમાજની વિચારસરણી અંદર એક એવું ગંદુ ચિત્ર ઘુસી ગયું છે જે ગુસ્સો અપાવે છે: દીકરો આજકાલ શહેરમાં પોતાને ન ગમતી દસ-પંદર હજારની જોબ કરશે પરંતુ ગામડે બાપે જતન કરેલી ગમતી ખેતી નહી કરી શકે! કેમ? અરે આજકાલ જો યુવાન ખેતી કરતો હોય તો લગ્ન નથી થતા! બાપને પૂછીને મુરતિયો પસંદ કરતી ડાહી દીકરી ખેતી કરનારા યુવાનમાં ફ્યુચર સિક્યોરીટી જોતી નથી!

વાત સાવ ખોટી પણ નથી. સોલ્યુશન છે: ભણેલો યુવાન સર્વશ્રેષ્ઠ ખેડૂત બની શકે. હા. ટેકનોલોજી અને કુદરત મળીને કમાણી કરી આપે. જય વસાવડાએ રાડો નાખી-નાખીને આ વિષય પર, ઇઝરાયેલની ટેકનોલોજીથી સજ્જ ખેતી પર લખ્યું હતું. કોણ એ શબ્દો હૃદયમાં ઉતારે? ઉતારીને રીયલ-લાઇફમાં કયો યુવાન ખેતીમાં કરિયર બનાવવા ઉભો થાય? જયારે કોઈ શ્રેષ્ઠ માણસના-લેખકના શબ્દોને કોઈ ‘લખવા ખાતર લખેલા’ સમજે ત્યારે દિમાગને નપુંસકતા આવી જાય છે. થાય છે મારી પેઢીમાં સાવજ-પણું મરી પરવાર્યું છે અને ઘેટા-પણું છલોછલ ભર્યું છે. કોઈ પણ એક્સક્યુઝ આપ્યા વિના બધી સમસ્યા પાર કરીને ખેતીમાં કરિયર બનાવનારા સિંહ જીવે છે ખરા? કે લુપ્ત પ્રજાતિ?

મેં મારા 23 વરસમાં મારા પપ્પા અને ગામડાના ખેડૂતની નજરે જોયેલી જીવની જોઇને કહી શકું છું કે- અત્યારે ૪૫-૫૦ વરસની ઉપર જીવતા ખેડૂતોએ ભવ્ય જીંદગી જીવી છે. તેમને પોતાના શરીરને ઘસીને, કસીને, નિચોવીને જીવ્યું છે. શુદ્ધ ઓક્સીજન અને એથીયે શુદ્ધ હૃદય શરીરમાં ભરીને જીવી રહ્યા છે. દુનિયા વિશેના અજ્ઞાનને ભરપુર માણ્યું છે. તેઓએ આ ખુલ્લી ધરતીના પુત્ર બનીને માંને ખોળે જીવી જાણ્યું છે. આકાશની ચાદર ઓઢીને આંખો મીંચેલી છે. શહેરની હવા-પાણી-ખોરાક અને ટૂંકા જીવના માણસો એ બધા કરતા ચોખ્ખી જીંદગી ગામડાનો ખેડૂત જીવ્યો છે.

તોયે તેઓની નિરક્ષરતા નડી છે. અજ્ઞાન સૌથી મોટું કલંક બની રહ્યું. ખેડૂત સ્થિર બની ગયા. ટેકનોલોજીનું પરિવર્તન તેઓ અજ્ઞાનને લીધે ના સમજ્યા. ખેતીને કોસતા રહ્યા. દીકરાઓને મહામહેનતે ડોક્ટર-એન્જીનીયર બનાવીને તેઓ અસ્ત બાજુ પહોચી ગયા. હવે છેલ્લા વર્ષોમાં તેઓ ઓટલા ઘસવા સિવાય કશું કરી નથી શકતા. પુસ્તકો વાંચી નથી શકતા. આવા સમયે નિરક્ષરતા સૌથી મોટો ડાઘ બંને છે. સાવજ સમી જીવની જીવીને સમાજની અંદર ઘાસ ખાવાનો સમય!

મારા પપ્પા કહે છે: એક દિવસ ગામડાઓ ખાલી થઇ જશે. બધા યુવાનો શહેરમાં જ છે. અમે બુઢા થઈને મરશું એટલે ગામડે પૂરું!

એમનું વાક્ય અજાણી ઉપાધિમાં નાખી દે છે. ગામડાઓ ખાલી નહી થાય. હું આશાવાદી છું. આજકાલ પોતાને ન ગમતી જોબ કરવામાં દિવસો વેડફતો દીકરો એક દિવસ આ ગામડે આવશે. એક દિવસ આ માટીની સુગંધ મારી પેઢી પણ લેતી હશે. જમાનો ફરી ગયો હશે. ટેકનોલોજીથી અમે ખેતી કરીશું. કરિયર બનાવીશું. ઘરે ઈન્ટરનેટ પર માર્કેટ, પેકેજિંગ, એક્સપોર્ટ કરી નાખીશું. એગ્રો-ટુરીઝમ ઉભું થશે. ચોખ્ખી હવા, ખોરાક, પાણી બધું જ! મારા પપ્પાને પાણી વાળતી સમયે પેન્ટને ગોઠણ ઉપર ચડાવવું પડતું, અમે કેપ્રી-શોર્ટ્સ પહેરીને ટપક ચિંચાઈમાં, ગ્રીન-હાઉસમાં આંટા મારીશું! મારા પપ્પાએ દુકાળના વરસમાં કોરા ખેતર સામે જોઇને ભીની આંખે વરસ કાઢી નાખેલા છે, અમે ખેતરો કોરા રહેશે તો તંબુઓ પાથરીને ગૃહ-ઉદ્યોગો ચાલુ કરી દેશું. સાંજ પડ્યે ગામને ઓટલે નહી, પરંતુ પોતાની શોર્ટ્સ પહેરેલી વાઈફ સાથે બેસીને બાજરાના રોટલા બનાવવાની રેસીપી યુ-ટ્યુબ પર અપલોડ કરતા હોઈશું. જમાનો દુર નથી.

એક દિવસ આ ગામડાના જુના મકાનોમાં આપણે યુવાનો કમ્યુટર કંપનીઓ ચલાવતા હોઈશું. મોડી રાત્રે ખુલ્લા આકાશની ચાદર નીચે ફોરેઈનના કસ્ટમર સાથે ડીલ ફિક્સ કરતા હોઈશું. માટીના રમકડા બનાવીને આપણા દીકરા-દીકરીને ગીફ્ટ આપતા હોઈશું. દેખાઈ રહ્યું છે કે એ દિવસો, એ વર્ષો વધુ દુર નથી. પરંતુ આપણી જન્મજાત કુટેવ છે કે જ્યાં સુધી પરિસ્થિતિમાં ભરાઈ ના પડીએ ત્યાં સુધી સાવચેત થતા આવડતું નથી.

મારા પપ્પાના શબ્દો ખોટા નથી. એક દિવસ ગામડાઓ જરૂર ખાલી થઇ જશે. પરંતુ મને એ સુર્યાસ્ત પછીનો નવો સુરજ પણ દેખાય છે. જો આપણો ઘેટા-સમાજ અને યુવાન સમજે તો.

આગળના વાક્યમાં આગળ આવતો ‘જો’, અને છેલ્લે આવતો ‘તો’ હંમેશા આપણી સંસ્કૃતિના ધીમા ગ્રોથનું કારણ રહ્યો છે. સોલ્યુશન છે: એક પણ એક્સક્યુઝ વિના, શરમ ફગાવીને આપણે યુવાનો જયારે પડકારોને જીલતા શીખી લેશું ‘તો’

સાંજ પડી ગઈ છે. માટીની સુગંધ હજુ આવે છે. હવે મને તો આવતીકાલના સુર્યોદયમાં રસ છે. બસ.

શીર્ષક શેર – મરીઝ

flat,550x550,075,f.u1

Books I read in Summer: Part- 1

હું ઉનાળામાં નોવેલનું લખવાનું કામ ઓછું રાખું છું. પણ વાંચન ખુબ વધારી દઉં છું. લખવા માટે ચોમાસાનો ગરજતો વરસાદ અને શિયાળાની ઠંડી-એકાંત રાત બેસ્ટ સમય છે. હા..આ બંને મનગમતી સિઝનમાં શું લખવું એનું મટીરીયલ હું ઉનાળામાં નક્કી કરી લઉં છું. આ ચાર મહિના હું ગાંડાની જેમ વાંચતો હોઉં છું. આખો દિવસ બીજી જ સર્જેલી દુનિયામાં ટહેલતા રહીને એટલીસ્ટ આ ગરમીના ભયંકર દિવસો પસાર થઇ જાય છે. મોજમાં! વિચાર્યું આ સિઝનમાં વાંચકો સાથે મેં વાંચેલી બુક્સ શેર કરતો રહું. તો આ રહી છેલ્લા વીકમાં વાંચેલી બુક્સ:
૧) Animal Farm: માનવજાતને એક ભયંકર સત્ય સમજાવતી… All animals are equal, but some animals are more equal than others. માત્ર એકવાક્યમાં ભૂંડને માણસ અને માણસને ભૂંડ બનાવી દેતી જબરદસ્ત નવલકથા. Must Read.

૨) Eat,Pray, Love: One of my favorite female writer Elizabeth Gilbert ની માસ્ટર પીસ. ખાસતો આ મેમોઈરમાં લખાયેલા નાજુક સત્યો અને એક લેખિકાની પોતાની જ લાઈફને ખુબ જ ધીમીધારે બદલાવાની કલાને સલામ. આ નોવેલ વાંચીને જ તમને કોઈને મેં ગોવાનો અનુભવ શેર કર્યો નથી. હૃદયમાં માત્ર મૂકી રાખ્યો છે.

૩) Hind Swarajya: મારા દોસ્ત એવા Avval Amdavadi એ મને ‘વિશ્વમાનવ’ ના લોંચ સમયે આ બુક ગીફ્ટ કરી. માત્ર ત્રણ શબ્દો છે ગાંધીના આ સચોટ દસ્તાવેજ માટે: અદભુત…અદભુત…અદભુત… યુવાનોએ ખાસ વાંચવા જેવી.

4) 20 Short stories of Leo Tolstoy: ગોવામાં એક રશિયન દોસ્ત બનેલી. તેણે ગીફ્ટ આપી. મેં તેને મારી બુક ગીફ્ટ આપી. તે ગુજરાતી વાંચી નહોતી શકતી પણ કહેતી હતી કે રશિયામાં તેના એક ગુજ્જુ દોસ્તને આપશે! વેલ…તોલ્સતોયની માટે વખાણ શક્ય નથી. આ બુક વાંચીને પણ માણસ ચુપ થઇ જતો હોય છે. હા…ફિલ્મ બનાવવા માટે જબરદસ્ત મટીરીયલ.

૫) 1984: George Orwell ની આ બીજી બુક. અ ક્લાસિક. અત્યારે જો કે ઈમેજીન કરવું મુશ્કેલ પડે છે એ દુનિયા. ખબર નહી કેમ. પણ અદ્વિતીય સર્જન. કાશ…આપણો કોઈ નવયુવાન આવું સાયન્સ ફિક્શન લખી શકે. ગુજરાતીમાં. મને તો ખુબ મન છે અને મોડું થાય એ પહેલા એકવાર સાયન્સ-બુક લખીશ પણ ખરો.

ખેર…આમતો ગુજરાતીઓ વાંચવામાં વાંઝીયા છે. અફસોસ. હું પણ આવી ગયો તેમાં. (Nicholas Spark, Stephen King, Neil Gainman કે જેફરી આર્ચર વરસના ૩૬૫ દિવસમાં ૨૦૦ થી વધુ બુક વાંચે છે…સામે ગુજરાતી જીતેશ દોંગા માંડ 100 પર પહોંચે છે. કહે છે કે : મને જોબ માંથી ટાઈમ નથી મળતો! ) પણ જો કોઈ માઈનો લાલ હોય તો સારી બુક મને કોમેન્ટમાં કહી શકે. પોપ્યુલર બુક્સ નહી…અલગ.વિચિત્ર.ખલેલ પહોંચાડે તેવી.
એક કડવું સત્ય: ફ્રાંસ, જર્મની,સ્પેન અને રશિયા વસ્તીમાં ગુજરાત સમોવડા જ છે. છતાં તેમાંથી મહાન-ભવ્ય સર્જકો અને સર્જનો પેદા થયા છે અને વૈશ્વિક લેવલ પર મુકાયા છે. તેમના ઈમેજીનેશન આપણા સર્જકો કરતા ક્યાય ઊંચા છે…ગુજરાતીમાં આંગળીને વેઢે ગણાય એટલા જ છે. આવું કેમ? આપણી ભૂમિ માત્ર વેપારીઓ જ પેદા કરે છે? ના. આપણા લેખકો માત્ર ઢીલું-પોચું-સામાજિક ફિલોસોફી ભરેલું લખ્યા કરે છે એટલે? ના.
સંસ્કૃતિ નબળી છે? ના. ધાવણમાં તાકાત નથી? ના રે…
મને બે કારણ દેખાય છે: ૧) લેખકનું ખુબ ઓછું વાંચન…અને એથી ઓછું દિમાગનું એકસ્પ્લોરેશન.

૨) લખતા સમયે સામે કાગડા ઉડતા હોય તેવો કાચો વાંચક. એથી કાચો પબ્લીશર.
આનું સોલ્યુશન: રીડ…રીડ…રીડ…રીડ…રીડ…
અને પછી ઉલેચો. હૃદયના અને દિમાગના પેટાળ માંથી કાઢો નવા વિશ્વોને. બસ..

હાર્યો- પડ્યો- થાક્યો- ભાંગ્યો…એટલે જ તું યુવાન કહેવાયો!

અત્યારે હું આ ભાડાની રૂમની બારી પાસે બેઠો છું. મારી આંખો વાદળો ભર્યું કાળું આકાશ પથરાયેલું જોઈ રહી છે. થોડે દુર એક જુના મકાનની દીવાલ પર ઉગી નીકળેલા વડલા પર સુગરી પોતાનો માળો બનાવી રહી છે. જીવન ખાલી-ખાલી લાગી રહ્યું છે. કેમ? ગઈ કાલે મને જોબ માંથી ફાયર કરી દીધો. અત્યારે મને એકલા-એકલા હસવું આવી રહ્યું છે!

યુવાની. ભૂલો ભરેલી. ખબર છે…યુવાની એ ઉંમરની સ્થિતિ નથી, પણ માણસના જીવવાનો અંદાજ છે. યુવાન બળવાખોર હોવો જોઈએ, અને મધ જેવો મીઠો પણ! સમય આવ્યે તે લડવૈયો ઉભો થવો જોઈએ, અને કોઈવાર એક સ્ત્રીની જેમ હીબકા ભરીને રડી શકવો જોઈએ. થોડે મોટેથી રડી શકવો જોઈએ. યુવાન મોજીલો, રંગીલો, ખંતીલો હોવો જોઈએ. તે મહેનત કરે ત્યારે તે મહેનતનો પણ નશો ચડવો જોઈએ. તે જયારે પ્રેમ કરે ત્યારે સામાન્ય જીવનના નિયમો, જ્ઞાતિઓની સરહદો, રીવાજોના રજવાડાને તોડીને પ્રેમમાં પડવો જોઈએ. સમાજ સામે શાંત બળવો એટલે યુવાન. જુના રીવાજો, જૂની શિખામણો, જુના રસ્તાઓ અને જુના સફળતાના મોડેલોને દાટી દઈને એ પોતાની રીતે ક્રિયેટીવ, ઇનોવેટીવ રસ્તાઓ પેદા કરવો જોઈએ.

અત્યારે મારી સામે વાદળો ભર્યું આકાશ છે. થાય છે કે યુવાનીને આ ચોમાસાના વાદળો જેવો ભીનો ગડગડાટ હોવો જોઈએ, અને ઉનાળાના આભ જેવો સન્નાટો પણ. યુવાન આ વાદળોની જેમ આકાર બદલતો હોવો જોઈએ. વાદળોની જેમ તે ગરજતો, વરસતો, ભાગતો, બદલાતો, અને પરિવર્તનને પ્રેમ કરતો હોવો જોઈએ.

ખેર…મારી આંખો સામે અત્યારે પેલો સુગરીનો માળો ભાંગી ગયો. નીચે પડી ગયો. હવે તે પક્ષી નવો માળો ગુંથવા લાગ્યું છે. તે પક્ષી ફરી નવા ગીત ગાઈ રહ્યું છે. શીખી ગયું છે જીવનનો ઉત્સવ મનાવતા. યુવાન જીવનનો ઉત્સવ મનાવી શકવો જોઈએ. ગમે તે ભોગે. ગમે તે ભોગે તે આ સુગરીની જેમ શીખતો હોવો જોઈએ, અને નાની-નાની નિષ્ફળતાઓનો તેને આનંદ હોવો જોઈએ. આ સુગરીની જેમ યુવાન પેશનથી જીવવો જોઈએ. યુવાનને ખબર હોવી જોઈએ કે જે રીતે તે પોતાનો દિવસ પસાર કરશે એજ રીતે તે પોતાની જીંદગી પસાર કરી નાખવાનો છે. એ આખા દિવસમાં એટલું શીખે, જાણે, સમજે…કે સાંજે તેની પાસે એકસેલન્સ હોય. સફળતા પગમાં પડી હોય. યુવાનને સફળતાની તો ઠીક, પણ શીખવાની પડી હોય. પોતાને ગમતું કામ કરીને એ કામનો નશો પોતાની રગ-રગમાં ભરવાની ધૂન ચડી હોય. જો યુવાનને પોતાનું ગમતું કામ ખબર ન હોય તો તેને શોધતા આવડવું જોઈએ.

યુવાનને ખબર હોવી જોઈએ કે પોતાના હૃદયને ગમતી વસ્તુ-કામ શોધવાનો એક જ ઉપાય છે- હજાર કામ કરવા. દરેક કામ પુરા ખંત-ઊંડાણ-પરફેક્શનથી કરવું. ખુશ રહીને કરવું. દરેક કામમાં ઊંડે ઉતરતા તેને કોઈ કામનું ઊંડાણ એટલું ગમી જશે કે તે કામને તે પોતાના હૃદયના ઊંડાણમાં સંઘરીને મોજથી જીવતો થઇ જશે. ખેર…ગમતા કામની ખબર ન પડે તો પણ યુવાન ખુશ હોવો જોઈએ. ગમે તે ભોગે.

તમને ખબર છે…હજુ ત્રણ વરસ પહેલા જ હું ફ્રસ્ટ્રેટ-નિરાશ-રડતો યુવાન હતો. હા, યુવાન વારે-વારે નિરાશ થવો જોઈએ. પોતાની નિરાશાનો ખૂની પણ તે પોતે જ હોવો જોઈએ. ત્રણ વરસ પહેલા મને મારા દિલના અવાજને અનુસરતા આવડતું ન હતું. અંદર કશુંક કરવાની તમન્ના-સ્પાર્ક હતો, પણ દિશા ન હતી. મેં નવા-નવા કામ શરુ કર્યા. કોલેજના ટેક-ફેસ્ટ, કલ્ચરલ-ફેસ્ટમાં ભાગ લીધો. મ્યુઝીક, પેઈન્ટીંગ, ડાન્સિંગ, સ્ટેજ પર્ફોર્મન્સ બધું કર્યું. સ્પોર્ટ્સ, બુક્સ, અને મુવીઝ ઘસી માર્યા. ખુબ રખડ્યો. ન ગમતું છતાં મારા એન્જીનીયરીંગમાં ઊંડું નોલેજ મેળવ્યું. લાઈબ્રેરી જૂની કરી નાખી. નવા સવાલો, નવા જવાબો શોધ્યા. સાલું…ક્યાંયે મજા ન આવી! ફાઈનલી એક દિવસ સવારે હોસ્ટલની બાલ્કનીમાં બેસીને લખવા બેઠો. તેમાં જીવન દેખાયું. હૃદયમાં સ્પાર્ક થયો અને અંદરથી મૂંગો અવાજ આવ્યો- ‘આ કામ જોરદાર છે. મજા પડી ગઈ!’ બસ…દિલનો અવાજ સાંભળ્યો! જીવનનો નવો રસ્તો દેખાયો. યુવાન જીવન શોધતો ફરવો જોઈએ. એ માટે મરણીયા પ્રયત્નો કરતો હોવો જોઈએ. નાની-નાની સ્વીટ નિષ્ફળતાઓ ચાખતો હોવો જોઈએ. યુવાનનું પેટ ઠંડુ, અને છાતી ગરમ હોવા જોઈએ. અને હા…એ ગરમ છાતી અંદર એક હુંફાળું, મસ્તીખોર, ફ્લર્ટ કરી શકે એવી દિલ હોવું જોઈએ!

હા. કેમ નહી? યુવાન ફ્લર્ટ કરતો હોવો જોઈએ. બુઢા થઈને લાઈન મારવી થોડી શરમજનક દેખાશે! પ્રેમ કરતો બુઢો સારો દેખાય, પણ લાઈન મારતો બુઢો ખરાબ. પોતાનું ગમતું કામ શોધવામાં તેને દિલનો અવાજ ખબર ન હોય તો પણ ગમતી છોકરી/છોકરો શોધવામાં ખબર હોવી જોઈએ. પ્રેમની બાબતમાં યુવાની ફૂંકી-ફૂંકીને જીવનારી ન હોવી જોઈએ. યુવાની ફરી-ફરીને પ્રેમ કરી શકવી જોઈએ. યુવાનીને ખબર હોવી જોઈએ કે ઘણીવાર સમય આવ્યે પ્રેમ મરી જતો હોય છે, કારણકે તે ફરીથી જન્મી શકે. દોસ્તી અને ડાર્લિંગ મેં કહ્યું તેમ પેલા વાદળો જેવા જ રહેવાના.

ખેર…એક દિલની વાત કહું? યુવાનમાં બુદ્ધ અને રોમિયો બંને હોવા જોઈએ. યુવાનમાં ભગતસિંહ અને ગાંધી સાથે જીવવા જોઈએ. યુવાનમાં ચાણક્ય અને સરદાર પીગળેલા હોવા જોઈએ. તેની અંદર મધર-ટેરેસા અને હિટલર સમાયેલા હોવા જોઈએ. કવિ અંકિત ત્રિવેદી કહે છે તેમ યુવાનના રુંવાડે રામ અને શ્વાસમાં શ્યામ હોવા જોઈએ!

સામે વરસાદ ચાલુ થઇ ગયો. અરેરે…પેલી સુગરીનો બીજો અધુરો માળો પણ પડી ગયો! એ હારી નથી લાગતી. કદાચ યુવાન હશે. એ રડી રહી હોય એવું લાગે છે. ખેર…એ યુવાન છે…હારવું, રડવું, પડવું, ભાંગવું, પ્રેમ, આંસુ, મુસ્કાન, નિષ્ફળતા, ખુશીઓ, સંઘર્ષ, ઉડાન, મસ્તી, નિરાશા, દુઃખ, સપનાઓ, વાસ્તવ, બળવો, બળાપો, થું…આ બધું જ યુવાનીની ડેફિનેશન આપે છે. ગઈ કાલે હું હારી ગયો. મારે હવે આ પક્ષીની જેમ ફરી માળો બાંધવો પડશે. વધુ મજબુત. વધુ યુવાન.

આ દુનિયાને બદલી શકાય છે.

સવારે રિક્ષામાંથી ઊતર્યો અને ઈયર-ફોન્સ ભરાવ્યા . પ્લેલિસ્ટ શફલ મોડ પર મૂકીને મારી મસ્તીમાં ચાલતો જતો હતો . સવારનો સમય હતો એટલે રોડની એકબાજુ 30-40 જેટલા લોકો ટોળે વળીને ઊભા હતા . એમના દીદાર અને અધીરાઈ જોઈને લાગતું હતું કે બધા મજૂર-વર્ગના છે , અને એમને કામ પર લઈ જવા આવતા છકડા કે એવા કોઈ વાહનની રાહ જોઈને ઊભા છે .

હું બધાંના ચહેરા જોઈ રહ્યો હતો, એમની જિંદગી કેવી હશે એની કલ્પના કરતો હતો . જે વાતો કરતા હતા એ બધાંના દાંત લાલાશ પડતા હતા , કેટલાક ત્યારે પણ ગલોફામાં ભરીને માવો કે મસાલો ચાવતા જ હતા . હું એમની બાજુમાંથી જ પસાર થયો , રોડ પર ઠેકઠેકાણે તાજી કે આગલા દિવસોની પાન-મસાલાની પિચકારીઓ દેખાતી હતી . કેટલો સરસ રોડ છે , એકદમ ચકચકાટ ! એને આ લોકોએ પિચકારીઓ મારી-મારીને રોડ ઓરિજનલ કયા કલરનો હતો એ જ ના ઓળખાય એવો બનાવી દીધો છે . મનમાં દેશની સંપત્તિનો દેશના જ નાસમજ લોકો કેવો કચરો કરી નાખે છે એનો અફસોસ થયો, અને વિચારો ચાલુ થયા :” કાશ આ લોકો થોડું ભણેલા હોત , તો એ આવું ના કરત . જે દેશની ચોથા ભાગની વસ્તી અશિક્ષિત છે , ત્યાં ગમ્મે એટલી સારી વસ્તુ બનાવીને આપો , એનો દુરુપયોગ થવાનો જ . આ લોકોને એવું તો શિખવાડવામાં જ નથી આવ્યું કે ભાઈ આ દેશની એટલે કે આપણાં સૌની સંપત્તિ છે , એને આ રીતે બગાડાય નહીં . જ્યાં સાંજે રોટલા-ભેગા થવાશે કે નહીં એ જ પ્રાણ-પ્રશ્ન હોય ત્યાં દેશ ને દેશભક્તિ ને રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ ને એવું બધું શું સમજે એ લોકો ? કોણ સમજાવે ? કાશ એ થોડા શિક્ષિત હોત !”

બરાબર એ જ સમયે મારી વિચાર-શૃંખલાને તોડતી એક કાર પસાર થઈ . રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ ગઈ તેલ પીવા , આ વ્યક્તિગત સંપત્તિ તો જો બૉસ !! શું લાગે યાર …!! મનોમન જ અડસટ્ટો વાગી ગ્યો કે આરામથી 30-40 લાખની તો હશે જ ! પવનને ચીરતી એ નીકળી અને હું તાત્કાલિક મોહી પડ્યો . કાર જસ્ટ થોડેક જ આગળ ગઈ હશે, અચાનક ઝડપથી એનો લેફ્ટ સાઇડનો ડોર થોડોક ઓપન થયો , એક માથું જરીક બહાર નીકળીને નમ્યું અને પચ્ચ કરીને પિચકારી મારી … ચાલુ ગાડીએ , રોડ પર જ !! મારા રૂંવે-રૂંવે આગ લાગેલી , હાથમાં રહેલો મોબાઈલ એના માથા પર છૂટ્ટો મારવાનું મન થઈ ગયું . પણ એક ગમાર ગધેડા માટે મારો મોંઘેરો ફોન થોડો બગાડાય ?

સળગતા દિમાગ સાથે એ જ એકદમ તાજજી પિચકારીની બાજુમાંથી પસાર થયો . રોડ પર એક લાલ-ચટ્ટાક ડાઘ પડી ગયેલો . પેલી હારબંધ પિચકારીઓની સરખામણીમાં મને આ એક ” શિક્ષિત પિચકારી ” વધુ વસમી લાગતી હતી . અજાણતાં જ મારી નજર પાછી વળી , પેલા ટોળા બાજુ , અને મન બોલી પડ્યું : ” એમાં તમારી કોઈ ભૂલ નથી ! ”

*

મારા ફેસબુક વૈભવ અમીને આ પોસ્ટ મુકેલી. છેલ્લી લીટી ફરી વાંચો: ” એમાં તમારી કોઈ ભૂલ નથી ! ”

મતલબ: આખા દેશનો કેટલાયે વર્ષોનો ઘાણવો દાજેલો છે!

એની વે. સોલ્યુશન છે. આપણા દેશના,આખા વિશ્વના, અરે….આખી માનવજાતના દરેક પ્રોબ્લેમનું એક મસ્ત મજાનું, સાવ સહેલું સોલ્યુશન છે. એ સોલ્યુશન આજકાલ આપણે યુવાનોએ વાંચ્યા-જાણ્યા-સમજ્યા-પચાવ્યા વગર વખોડી-હસી નાખેલો બંદો આપી ગયો હતો. એ સોલ્યુશન કહું એ પહેલા બીજી સાચી ઘટના કહી દઉં:

હું મારી બાઈક લઈને વડોદરા ટ્રાફિકમાં જઈ રહ્યો હતો. મારી થોડે આગળ સાઠેક વરસનો માણસ બાઈક લઈને જઈ રહ્યો હતો. અચાનક તેને બિચારાને ચક્કર આવ્યા હશે, તેણે બાઈકનો કંટ્રોલ ગુમાવ્યો અને તે નીચે પડ્યો. તેને વધુ વાગ્યું નહી, પણ તેના હાથ-પગ ડામર સાથે ઘસાવાથી લોહી નીકળવા માંડ્યા. મેં મારી ગાડી ધીમી કરીને જોયું. કોઈ ઉભું ના રહ્યું. સૌ કોઈ ઉભા રહેવાનો વિચાર કરતા હતા, પરંતુ ખચકાઈને લીવર આપી દેતા હતા. મેં બાઈક રસ્તાની સાઈડમાં ઉભી રાખી, અને બાજુમાં દોડી ગયો. કાકાને બેઠા કર્યા. તેમના હાથ પર મારો રૂમાલ બાંધી દીધો. તરત જ મારી બાજુમાં એક બહેન સ્કુટી ઉભી રાખીને મને મદદ કરવા લાગ્યા. બે જ મિનીટમાં બીજી દસ બાઈક ઉભી રહી અને સૌ કોઈ મદદ કરવા લાગ્યા. એમ્યુલન્સ આવી. હું એમ્બ્યુલન્સમાં પેલા કાકા સાથે બેઠો. કાકાને હોસ્પીટલમાં સારવાર કરાવી હું પાંચ કલાક પછી મારી બાઈક લેવા રોડ પર આવ્યો. થોડા દિવસ પછી એ કાકાએ મને ચા પીવા બોલાવ્યો. અમે દોસ્ત બન્યા. મારી વાતો હંમેશા મોટી-મોટી અને દુનિયા બદલવાની હોય છે. એવી જ એક વાત પછી કાકાએ મને કહ્યું: તું આ લોકોને-દુનિયાને ક્યારેય બદલી નથી શકવાનો જીતું-બેટા!

હું મુસ્કુરાયો એમની સામે.

એમને પ્રૂફ જોઈતું હતું. મેં કહ્યું: ખબર છે અંકલ…તે દિવસે તમને મદદ માટે હું ઉભો રહ્યો, પછી માત્ર બે જ મિનીટમાં બીજા દસ લોકો દોડી આવેલા? ખરેખર તો તમારી હાલત જોનારા દરેકની અંદર દયાભાવ હતો, મદદની ખેવના હતી, પણ તમને ખબર છે મેં શું કર્યું? હું ઉભો રહ્યો. મારી અંદર પડેલા લાગણીના સમુદ્રમાં જે મોજું ઉદભવ્યું એ બીજા લોકોની અંદરના રણકાર કરતા મોટું હતું. બસ મેં દુનિયા ત્યારે જ બદલી નાખી…જયારે હું બદલાવ બન્યો, દુનિયા બદલી ગઈ. હું મદદ બન્યો, દુનિયા મદદ માટે આવી ગઈ. હું તમારી પીડાને રૂમાલ બાંધવા લાગ્યો, દુનિયા મને પોતાનો રૂમાલ આપવા લાગી. અંકલ…તે દિવસે હું ઉભો ના રહ્યો હોત તો દુનિયા અલગ હોત. તમારું લોહી થોડું વધારે નીકળ્યું હોત. બીજું કોઈ જરૂર ઉભું રહ્યું હોત, પણ અત્યારે થોડા માણસોની અંદર પડેલા લાગણીના મોજાઓને વધુ ઉછાળવાનું આત્મ-ગૌરવ મને મળ્યું છે. અંકલ ભલે તમે ના માનો…પણ હું આ વાત તમને કહું છું ત્યારે પણ હું દુનિયા બદલું છું. અને આ ક્ષણે હું દુનિયાને છાતી ઠોકીને કહી શકું છું કે- દોસ્ત…ફર્ક પડે છે. આ દુનિયાને તમારાથી બદલી શકાય છે. જખ મારીને દુનિયાને બદલવું પડે છે. બસ તમારા હૃદયમાં ખેવના હોવી જોઈએ. નાનકડો સારો બદલાવ લાવવાની ખેવના. અંકલ મેં તે દિવસે પેલા દસ માણસોને બીજાઓને મદદ કરતા કરી દીધા છે. ખબર છે?

*

તમને ખબર છે…મારા એ શબ્દોએ એ માણસને બદલેલો. મને એ બદલાવ આજકાલ તેને મળીને દેખાય છે. મારા શબ્દો વાંચીને તમારા વાંચકોના હૃદયમાં રહેલા લાગણીના સમુદ્રને પણ મેં ઉછાળ્યો છે. થોડો બદલ્યો છે. મેં એકવાર કહેલું, ફરી કહું: અબજો વર્ષોથી અવિરત ચાલતી આ પૃથ્વીને તારા મરવાથી કશો ફરક પડવાનો નથી, પરંતુ તારા જીવવાથી ફરક પડે છે. તારા જીવવાના અંદાજથી ચોક્કસ તું કેટલાયે જીવનને અસર કરતો જઈશ. એટલે તારા દરેક લખણ-સત્કાર્ય-ભ્રષ્ટાચાર-કૌભાંડ-કોશિશો અને શબ્દો આ વિશ્વને થોડું બદલાવતા જતા હોય છે.

અને હા…પેલો મહાત્મા…આપણો જ ગાંધી…કહેતો કે Be the change you want to see in the world! ખુબ સાચો છે.

નવરો પડીશ એટલે ગાંધીએ આપેલી આ ચાવી વાપરતા શીખવતો જઈશ.

એક હિન્ટ આપું?

મારી દોસ્ત કહે છે તેમ- આપણા દેશમાં પાદીને ને પણ તમે મોટેથી એક્સક્યુઝમી બોલો…તો બીજે દિવસે બીજા દસ માણસો પાદીને એક્સક્યુઝમી બોલવા લાગે!! 🙂

મને પટાવવી આટલી અઘરી કેમ છે?

હેલ્લો…

હું ઇન્ડીયન ગર્લ છું. પબ્લિક કહે છે કે મને પટાવવી અઘરી છે.

પબ્લિક ખોટી છે. હું કહું છું કે- મને ઇન્ડીયામાં પટાવવી અઘરી છે! કારણ આપું?

ધારો કે હું એક મુસ્લિમ છોકરી છું. તો પછી મને પટાવવી ભૂલી જ જવી.

ધારો કે હું હિંદુ છોકરી છું. તો મને પટાવ્યા પછી પસ્તાવાનો વારો આવશે.

જો હું જૈન છું, તો મારા નખરા જ તમને કંટાળો આપી દેશે.

મોટા ભાગના બુધેશકુમારો ધર્મ જોઇને પ્રેમ કરવા જાય છે, અને પછી ફરિયાદ કરવા બેસે છે. પ્રેમને અને ધર્મને ભેગા કરીને જ તો આ બધા બુધેશકુમારોએ ગામના ગામ સળગાવ્યા છે.

પરંતુ ધારો કે હું એક મોર્ડન ગર્લ છું. ભણેલી છું. સ્માર્ટ-સેક્સી-માલ-ફટકો છું. મારી પાછળ ઘણા ફિદા છે. હું કોલેજ માં છું. મારે બે-ત્રણ વાર લવ થયો છે. તુટ્યો છે. મારે બીજા બે ક્રશ છે. લફરા નથી. મારા સંબધોમાં જરૂર પૂરતા સાથે રહેવાના ઢોંગ નથી. ઓવરઓલ હું ઓપન માઈન્ડેડ છું. બધા છોકરાઓ સાથે વાત કરું છું. જો મને કોઈ ન ગમે, ચાળા કરે, પજાવે તો જરૂર પડ્યે ગાળ કે થપ્પડ પણ આપી દઉં છું. હું મારા ફ્યુચર હસબન્ડ માટે ‘પરફેક્ટ વહુ’ નામનું મટીરીયલ બનવા પાછળ મારી જાતને પડીકું બનાવીને રાખતી નથી. મને લગ્ન પહેલા મારી વર્જીનીટી તોડવામાં પણ કોઈ વાંધો નથી. લગ્ન પહેલા પ્રેમ-સેક્સ કરવામાં મને કોઈ ભૂલ દેખાતી નથી. હું ગુજરાતી છોકરીઓની જેમ બોગસ પવિત્રતાથી ગંધાતી નથી. હું મારા લેપટોપમાં કે મોબાઈલમાં પોર્ન જોઉં છું. હસ્ત-મૈથુન કરું છું. (ગુજરાતી પૂર્તિઓ વાંચીને મોટા થયેલા યુવાનોને હસ્ત-મૈથુન શું છે તેની ખબર જ હોય છે.) મારી મસ્તીમાં-ખુશ રહીને-સાચી રીતે હું જીવું છું.

હવે તમને ફિલ થશે કે : હું પટાવવા લાયક છોકરી છું. (અને તમને એમ પણ ફિલ થશે કે: હું પ્રેમ કરવા લાયક કે સાથે જીવન પસાર કરવા લાયક છોકરી નથી. સાચું કહ્યું ને?)

તમને હું ખુબ સારી રીતે ઓળખતી નથી છતાં તમે મોકલેલી ફેસબુક રીક્વેસ્ટ હું એક્સેપ્ટ કરી લઉં છું.(કારણકે મને લાગે છે કે ફેસબુક બેટર કનેક્ટ માટે છે. સમજ્યા?) હું મારું સપનાનું જીવન જીવું છું. જેમાં હું ધર્મ-જ્ઞાતિ-કુટુંબ જોઇને છોકરો પસંદ કરતી નથી. મને છોકરા સમોવડી બનીને સ્વતંત્ર રીતે જીવવામાં જ પ્રેમની યોગ્યતા દેખાય છે.

સાચું કહું છું- દરેક છોકરી પહેલા તો મારા જેવી જ હોય છે. મેં ઉપર કહ્યા તેવા યોગ્ય વિચારો ધરાવતી હોય છે. આજે આવા સાચા-સ્વતંત્ર વિચારો ધરાવતી લાખો છોકરીઓ આપણા દેશની બહાર છે. આપણા દેશમાં પણ મારા જેવી લાખો છોકરીઓ છે.

પરંતુ હવે વિલનની એન્ટ્રી થાય છે. અમારા છોકરીઓના પર્સનલ જીવનમાં કે પ્રેમમાં વિલન આખો દેશ હોય છે. ( એટલે જ તો કહું છું કે મને ઇન્ડીયામાં પટાવવી અઘરી છે!) મેં કહ્યો તેવો મારો જીવવાનો અંદાજ સૌને ખુંચે છે. મારી લાઈફ-સ્ટાઈલથી ક્યારેય મારા જેવું ન જીવી શકેલા સમાજની, વડીલોની, મને ન પટાવી શકેલા માણસોની, અને મારા જેવી બની ન શકતી બીજી છોકરીઓની જલી ઉઠે છે. સૌ કોઈ મને નીચી પાડવા મથે છે.

છોકરાઓ માનવા લાગે છે કે હું તો ઇઝીલી-અવેલેબલ વપરાઈ ગયેલો માલ છું. ધીમે-ધીમે તેઓ મારી કિંમત ઓછી કરી નાખે છે. મને માત્ર લાઈન મારવા પુરતી મર્યાદિત રાખે છે. મારી ફેસબુક પોસ્ટ પર ગમે તેવી કમેન્ટ્સ આવી શકે છે. જયારે છોકરાઓના ગ્રુપ્સમાં મારી વાત નીકળે ત્યારે મારી ગણતરી સૌથી નીચા લેવલના ‘ચાલુ’ માલમાં થાય છે.

પછી વડીલો આવે છે. એમની તો આખી જમાત છે જે મારા જેવી છોકરીઓમાં દેશની સંસ્કૃતિની બદનામી જુએ છે. મારા ટૂંકા જીન્સ અને શોર્ટ્સ એમને સંસ્કારોની પનોતી લાગે છે, અને રેપનું આમંત્રણ લાગે છે. (હું સાચું કહું છું, ગુગલ ને પૂછી લેજો. આપણા દેશમાં સૌથી વધુ બળાત્કાર-રેપની ઘટનાઓ શોર્ટ્સ પહેરેલી છોકરીઓ કરતા ઘાઘરા-ચોલી-સાડી પહેરેલી, સંસ્કારી, મૂંગા મોઢે જીવતી આદર્શ પત્ની બનીને રહેતી સ્ત્રીઓ ઉપર વધુ થયા છે. વધુ કડવું કહું તો…આ આદર્શ પત્નીઓ પોતાના પતિના રોજના રાત્રીના સંતોષનું મૂંગું-ચુપ સાધન બની રહી ગયેલી છે.) એની વે…પછી જયારે મારા લગ્નનો ટાઈમ આવે ત્યારે આ બધા વડીલો મારા ભૂતકાળનું એનાલીસીસ કરવા બેસે છે. જયારે મારા કુટુંબની તપાસ થાય કે મારી ફ્રેન્ડ્સને મારી લાઈફનું સ્કેન રીઝલ્ટ માંગવામાં આવે તો મારાથી જલતી એ બધી એમ કહી દે છે કે: એની સાથે સગાઇ નહી કરતા, એણે ત્રણ-ચાર લફરા હતા. આજકાલ ફેસબુક પ્રોફાઈલ જોઇને લગ્નનું આગળ વધારતા છોકરાઓને હું પ્રેમ કરવા લાયક ન દેખાઈ. લગ્ન કરવાની વાત જ દુર રહી. લો…બોલો…મારી લાઈફની લાગી ગઈ.

હવે હું શું કરું? સ્વતંત્ર રીતે, સાચી રીતે, મારા હકનું જીવીને, મારા આસપાસના સડી ગયેલા સ્ત્રીઓના સમાજ માટે આદર્શ ઉદાહરણ બનીને જીવવામાં મારી લાઈફની કુરબાની થઇ ગઈ. હવે હું શું કરીશ? હવે હું બીજી છોકરીઓને સલાહ આપવા લાગીશ: ફેસબુક પર છોકરાઓની રીક્વેસ્ટ નહી લેવાની. પ્રોફાઈલ છુપી રાખવાની. ઘરે ખબર ન પડે એમ જ લવ કરવાનો. આપણી જાતિમાં જ જવાનું. ટૂંકા કપડા નહી. સૌની નજરમાં સારું દેખાવાનું. પોર્ન નહી જોવાનું. મારા જેવી ભૂલ નહી કરવાની! (પરંતુ આમાં મારી ભૂલ જ ક્યાં છે?)

બસ…આ સાઈકલ ચાલુ રહેવાનું. મારું ઉદાહરણ જોઇને બીજી કોઈ છોકરી આસાનીથી પટવાની નથી. તેને બેડ પર લેવાનું તો ભૂલી જ જવું. એ પોતાના કુદરતી આવેગોને દબાવીને જીવ્યા કરશે. પોતાની સ્વતંત્રતાનો ભોગ આપીને મૂંગી જીવ્યા કરશે. દેશમાં આવતા પરિવર્તનને ધીમું પાડી દેશે. દેશ ફરી કહેશે કે: ઇન્ડીયન છોકરી પટાવવી અઘરી છે! ના. તમારે લીધે ઇન્ડીયામાં છોકરી પટાવવી અઘરી છે. વાંક કોનો? મારો? થું…

વાંક છે તમારો. યુવાનો-વડીલો-બાયલી છોકરીઓ. સૌનો. આખા દેશનો. અને ખાસ તો મારા આ શબ્દો વાંચી ન શકતા અબુધોનો જે અડધા સળગેલા લાકડાની જેમ મારા જેવી છોકરીઓથી બળી-બળીને સંસ્કૃતિ બળી રહી છે તેવા ખોટા ધુમાડા કાઢ્યા કરે છે.

જે દેશના મહાન ભૂતકાળે કામસૂત્ર કે ખજુરાહો આપ્યા આપ્યા એ દેશની છોકરીઓએ આબરૂ જવાના ડરથી પોર્ન નથી જોયું! (બહેન…આપણા દેશમાં સેક્સ એજ્યુકેશન છોકરાઓ સહોત સૌ કોઈ પોર્ન માંથી જ લે છે. સેક્સ શીખવા માટે કામસૂત્ર વાંચવા બેસશો?) મારી વર્જીનીટી લગ્ન પહેલા કેમ ન તૂટે? આ બાબતમાં પુરુષોની માપદંડ શું? મને શી ખાતરી કે મારી સુહાગરાતે મળનારો માણસ વર્જિન છે? જો પુરુષોમાં વર્જીનીટી જાણી ન શકાતી હોય તો અમને લોહી નીકળે તેની રાહ જોવાની? અમારે સ્પોર્ટ્સ-સ્પેસ કે બિઝનેસમાં જવાના કામ કેમ નહી કરવાના? લગ્ન પછી તમને પૂછીને જોબ કરવાની? મારા છોકરાઓ સાથે સંબધો માટે આટલો હોબાળો કેમ/ પ્રેમ કરું છું, લફરા નહી. હું ભાગીશ નહી. તમે જયારે સંસ્કૃતિનું નામ લો છો ત્યારે હસવું આવે છે. મને ખાતરી છે કે રામાયણ, મહાભારત કે કુરાન પુરુષોએ જ લખી હશે અને છતાયે ભૂલથી રાધા, રૂક્ષ્મણી, સુભદ્રા, કુંતી, સીતાને મારા જેવી લગ્નેતર-જીવનભર સ્વતંત્ર બનાવી બેઠા છે! અને પછી આ બધી સ્ત્રીઓને પૂજતા આ દેશમાં મારા જેવી પર આંગળી ઉઠશે. જો હું હારી જઈશ તો બીજી બધી ઉગતી છોકરીઓ મૂંગું જીવી લેશે. જો હું હાર નહી માનું તો મને એક સાઈડ કરીને લોકો મને એકલી કરી દેશે. વાંક કોનો? મારો? થું…

========

હજુ ઘણું કહેવું છે મારે…વેઇટ કરજો. આ ગમ્યું? તો શેર કરજો મારો અવાજ…

#DaughterofIndia

વિશ્વમાનવ બુક રીવ્યુ : વૈભવ અમીન.

અભિષેક જૈન … એ માણસે સપનું જોયેલું કે વાહિયાત કક્ષાની ગુજરાતી ફિલ્મ્સ કરતાં કૈંક અલગ આપવું છે ગુજરાતને..ગુજરાતીઓને ! બોલિવૂડને ટક્કર મારે અને દર્શકોને જોતાં ય ટેસડો પડી જાય એવું ! અને ઉપરા-ઉપરી બે આલા દરજ્જાની ફિલ્મ્સ આપી : ” કેવી રીતે જઈશ ! ” અને ” બે યાર ! ” સપના ખાલી જોવા માટે જ નહીં, સાકાર કરવા માટે હોય છે એવું બતાવી આપ્યું. અને ઇન્ડિયન ટીમની બોલિંગ જેટલી જ રેઢિયાળ ગુજરાતી ફિલ્મ્સ પ્રત્યે ફરીથી આશા જન્માવી દર્શકોમાં !
એવો જ બીજો એક છોકરો . લબરમૂછિયો . મારા-તમારા જેવો જ. પેટ પકડીને હસનારો, દિલ ફાડીને રડનારો, નિચોવીને જિંદગી જીવનારો ! એણે ય આંખોમાં સપના આંજેલા- લેખક બનવું. પોતે લખે છે એમ જીવવું, અને બીજાને ય બતાવી જવું કે જો બકા, આમ જીવાય ! અને મારો બેટો સાચે લેખક બની ગયો. બોલેલું કરી બતાવ્યું. એના એ સપના સાથે મારો સંપર્ક 5-6 મહિના જૂનો . એણે કહેલું કે મેં નોવેલ લખી છે, તું વાંચી જા. આપણને એમ કે ઠીક હવે, લખ્યું હશે કૈંક, વાંચી નાખીએ. અને એમ જ શરૂ કરેલી એની વાર્તા . અને વાંચતા-વાંચતા એ ભૂલી ગયો કે આ મારા જેવા જ કોઈ ઘેલાની પહેલી નોવેલ છે… ના તો એની વાર્તાએ છોડયો, ના એની ફિલોસોફીએ. અને છેલ્લું પત્તું વાંચ્યા બાદ મન બોલી પડ્યું કે – ” હરખ હવે તું ગુજરાતી સાહિત્ય !”
એક લેખક પેદા થયો એમ તો નહીં કહું , કેમ કે આ તો ફૂટ્યો છે… એની નોવલના પત્તે-પત્તે ફૂટે છે, હરે છે, ફરે છે, પછડાય છે, ઊભો થાય છે, ને નવો શ્વાસ આપતો જાય છે ! તમે ખાલી એની પ્રસ્તાવના જ વાંચી લો તો ય ક્લીન બોલ્ડ થઈ જાઓ એની ગેરંટી ! આવા વાડીમાંથી ઉતારેલી તાજી શાકભાજી જેવા ફ્રેશ લેખકડા મળી ગયા ગુજરાતીને, તો ઘુવડ-ગંભીર ગુટુર ગુટુર ચિંતકો અને વિશ્લેષકોએ ગુજરાતી ભાષાની દયા ખાવાની બંધ કરી દેવી પડશે ! જીવી જશે ગુજરાતી…સમ્મેલનો વગર, પરિષદો વગર ! બસ મારે-ને-તમારે એટલું જ કરવાનું કે જ્યારે આવો કોઈ લાયક ઉમેદવાર ગુજરાતી સાહિત્યના શંભુ-મેળામાં માથું ઊંચકવા મથતો હોય ત્યારે એની લાયકાત મુજબ ઊભો રહી શકે એટલો પ્રયત્ન કરવાનો .
આ વર્ષે એ અને એની નોવેલ બહુ ચર્ચાઇ છે એટલે કહી જ દઉં કે આ વાત હતી Jitesh Donga અને એની નોવેલ “વિશ્વમાનવ” ની . બહુ બધા લોકોએ કહેલું કે બૂક આવે ત્યારે કહેજો. તો એ બૂક હજુ ગઇકાલે જ રિલીઝ થઈ છે . ” પહલે રિવ્યૂ પઢો, ફિર વિશ્વાસ કરો”માં માનતા હો, તો એના બ્લોગ પર જઈને રિવ્યૂ ય વાંચી આવો રાજજા : jkdonga.wordpress.com . અને હું તમને ગુજરાતી ભાષાને બચાવવા આવી બુક્સને પ્રોત્સાહન આપો એવી ઇમોશનલ બ્લેક-મૈલિંગ નહીં કરું. એને એવી જરૂર પણ નથી. વાંચશો તો તમે જાતે જ કહેશો કે આવું તો લખાવું જોઈએ, છપાવવું જોઈએ , અને વંચાવું જ જોઈએ !
વધારે બડબડ કર્યા વગર તમને એ પુસ્તક ક્યાંથી મળશે એની લિન્ક જ આપી દઉં …તમને ગમે તો તમે ય બીજાને લિન્ક આપજો. આફ્ટર ઓલ , ગમતું હોય એને ગૂંજે ના ભરીએ, ગમતાનો કરીએ ગુલાલ !
http://dhoomkharidi.com/vishwa-manav-vishwamanav

10678825_648802755241054_523833099933570987_n

વિશ્વમાનવ. બુક રીવ્યુ- અભિષેક જૈન.

The book was out of stock on flipkart for few hours!! Well…thanks to the love of all readers. It is updated now.
I asked flipkart officials and they said…Not a single Gujarati writer has sold 120 copies in 8-10 hours I did.
Again this is possible because of all young Gujarati spirit.
Thanks to Abhishek Jain the director of Kevi rite jaish and Be yaar who launched it with surprise. Abhishek sir…we share same dream..we are living to tell stories…and its great initiative that we can do it in our mother Gujarati.

વિશ્વ-માનવ માટે મારો રીવ્યુ:
ગુજરાતી સાહિત્યના દરવાજે કોઈ થનગનતો-મોજીલો-રંગીલો- અને સાહિત્યને વાંચી-નિચોવીને જીવી જાણતો કોઈ યુવાન લેખક આવ્યો છે…જ્યારે તેની બુકની પ્રસ્તાવના વાંચી ત્યારે જ લાગ્યું કે આ દોસ્ત પોતાની નોવેલ ‘વિશ્વમાનવ’ વડે કચકચાવીને એક લાત મારે છે, જે દિલ-દિમાગને હચમચાવીને મૂકી દે છે. આજના યુવાનો ગુજરાતી વાંચતા નથી, ગુજરાતી મરી રહી છે જેવી ખોટી બુમો પાડતાં લોકોને એક ત્રેવીસ વરસના યુવાનનો જડબેસલાક જવાબ ‘વિશ્વમાનવ’ છે. એની પોતાની ફિલોસોફી . અથડાઇ-કૂટાઈને , હારી-થાકીને , લડી-બાખડીને પચાવેલી ફિલોસોફી ! હું નાગો માણસ છું કહેનારો ઉગતી પેઢીનો યુવાન જ્યારે દુનિયાને એ જ ચશ્માથી જુએ ત્યારે અધકચરું જીવનારા લોકો કેવા નાગા થઈ જાય એની વાર્તા ! ગલગલિયા થાય એવી જ લવ-સ્ટોરી વાંચવાની ટેવ હોય તો આઘા રહેવું , આપકી સેહત કે લિયે ઇનકે ખયાલાત હાનિકારક હૈ ! એ તમારી બહુ બધી માન્યતાઓના ભૂક્કા બોલાવી દેશે , એની નવી દુનિયામાં તમને ખેંચી જશે , અને તમને તમારી આ દુનિયા ક્યાંકથી અધૂરી લાગવા લાગશે!
મારું સપનું છે કે એક દિવસ આપણી ગુજરાતીમાં હજારો લેખકો-સર્જકો પેદા થાય…મહાન કહાનીઓ સર્જાય…ફિલ્મો બને…અને એથી પણ વધુ…દરેક ગુજરાતી યુવાન વાંચતો થાય. વેલ…શરૂઆત વિશ્વમાનવથી થઇ ગઈ છે. Flipkart purchase link. Heartiest congratulations Jitesh Donga

10270614_10152877784051970_9079430727821167921_n